Nagłówki

Interpelacja w sprawie konfliktu związanego z zaprojektowaniem i budową Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Berlinie

   Interpelację kieruję do Pana Premiera, gdyż poruszana sprawa dotyczy reprezentowania Polski za granicą, co jest nie tylko domeną Ministra Spraw Zagranicznych czy też Ministra Gospodarki i Pracy, ale całego Rządu, jako reprezentanta Narodu i Państwa.    W 1998 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych podjęło decyzję o budowie nowej siedziby Ambasady RP w Berlinie. Decyzja ta spowodowana była wieloma czynnikami, w tym przede wszystkim koniecznością zwiększenia powierzchni użytkowej w stosunku do istniejącej ambasady (biur pracowników politycznych, ambasadora, BRH i administracji oraz powierzchni recepcyjnych - wzrost liczby personelu i większa ilość pomieszczeń) oraz wprowadzenia do budynku realizacji nowych funkcji. Dodatkowy program inwestycyjny związany był z nowymi funkcjami placówki lub nowymi wymaganiami dotyczącymi programu istniejącego, tj. ochrony placówki i funkcji NATO (8 mieszkań ochrony w budynku biurowym, specjalna sala spotkań i węzeł łączności, przestrzenie izolacyjne), zlokalizowania w ambasadzie Instytutu Polskiego, zwiększenia liczby mieszkań służbowych w stosunku do obecnego stanu i powiększenia garażu.    Decyzje powodujące wzrost powierzchni projektowanej ambasady (w stosunku do istniejącego obecnie obiektu o powierzchni 7200 m2) MSZ podjął na etapie konkursu w roku 1998. Wykonany zgodnie z warunkami konkursu projekt miał powierzchnię 13 973 m2. W tej wielkości były pomieszczenia o określonej wielkości, o łącznej powierzchni 6230 m2 oraz program określony przedmiotowo (bez podania powierzchni) obejmujący garaż podziemny, pomieszczenia wspólne i komunikację, pomieszczenia kontroli, mieszkania służbowe i pomieszczenia techniczne (czerpnie, wyrzutnie tunele ewakuacyjne, magazyny i wentylatornia) o powierzchni 7743 m2. Ostatecznie zatwierdzona przez MSZ powierzchnia w projekcie budowlanym wyniosła jednakże 14 544 m2 (wzrosła o 4%, gdyż inwestor został zmuszony do dodatkowych zmian programu wymaganiami strony niemieckiej, nowymi, wchodzącymi w życie przepisami dotyczącymi ochrony placówek oraz przepisami NATO).    Przygotowanie całej dokumentacji projektowej na budowę Ambasady RP w Berlinie zostało zlecone piętnastu firmom projektowym (135 projektantów i ekspertów), w wyniku wygrania w 1998 r. konkursu architektonicznego przez biuro projektowe BBK ˝Badowski Budzyński Kowalewski Architekci˝ Sp. z o.o. Konkurs formalnie stanowił przetarg, a jego warunki określiły poziom wynagrodzenia za projekt w wysokości 7% od kosztu budowy oraz podstawę wynagrodzenia: ˝Zasady Wyceny Prac Projektowych SARP˝. Umowa Nr BA/01/99 pomiędzy MSZ a BBK została zawarta w dniu 29.04.1999 r. Koszt realizacji inwestycji został w Umowie przyjęty w wysokości 22 680 000 euro, co określiło wysokości honorarium za prace projektowe i nadzory jako 3 795 544 euro. W negocjacjach umownych BBK proponował przyjęcie realnej wyceny kosztów realizacji obiektu, ponieważ proponowany przez MSZ koszt 22 680 000 euro był, według pracowni, zdecydowanie zaniżony. Wycena ta została jednak pod naciskiem MSZ przyjęta, ale MSZ zagwarantował BBK rewaloryzację honorarium umownego według kosztów realizacji ustalonych w kontrakcie na realizację inwestycji.    Projekt Budowlany przygotowany przez BBK został odebrany przez Komisję Odbioru powołaną przez MSZ podobno bez zastrzeżeń, co należy podkreślić, i został przekazany do Ministerstwa Spraw Zagranicznych 30 czerwca 2000 r. Następnie został on rozpatrzony i pozytywnie oceniony przez KOPI MSZ w dniu 20 lipca 2000 r., a potem, jeśli mam dobre dane, został ostatecznie zatwierdzony przez Dyrektora Generalnego MSZ.    W oparciu o ten projekt przygotowane zostało wystąpienie o promesę budowlaną, którą MSZ otrzymał od Senatu miasta Berlina we wrześniu 2000 r. W wyniku następnego wystąpienia MSZ pozwolenie na budowę zostało wydane przez władze Berlina w roku 2001. Pozostała dokumentacja objęta I etapem prac (KP i kosztorysy) została zakończona w roku 2000 i odebrana bez zastrzeżeń w dniach 30 czerwca i 16 sierpnia 2000 r. Zatwierdzony ostatecznie projekt budowlany wraz z kosztorysem ustalił koszt realizacji inwestycji w wysokości 163 570 269 zł, tj. 41 343 215 euro + VAT, czyli o 82,29% wyższy od założonego w Umowie Nr BA/01/99.    Jak jestem poinformowany, na wysokość kosztów miał wpływ szereg czynników w dużym stopniu niezależnych ani od inwestora, ani od projektanta. Koszty określa bowiem standard, jaki musi reprezentować obiekt ambasady, koszty powiększają także wymogi niemieckich przepisów budowlanych (zwłaszcza przeciwpożarowych i ewakuacyjnych), zaostrzone w ostatnich latach przepisy o ochronie placówek oraz wygórowane wymogi NATO-wskie (wymagają one stosowania materiałów w wielu przypadkach wielokrotnie droższych od normalnie spotykanych na budowach). Istotny wpływ mają także wymogi strony niemieckiej dotyczące architektury elewacji frontowej (obowiązujące na Unter den Linden wytyczne konserwatorskie), a także rozbudowane systemy kilkunastu instalacji specjalnych. Jak twierdzą projektanci i eksperci z BBK Architekci, obiekt ten został zaprojektowany racjonalnie pod względem ekonomicznym, a koszt 1 m2 jest niższy od kosztów budynków biurowych o podobnym programie i funkcjach realizowanych w Berlinie.    Cała dokumentacja została przygotowana tak, że już w roku 2000, z chwilą zatwierdzenia projektu budowlanego i uzyskania promesy Senatu m. Berlina, spełnione były warunki na przygotowanie przetargu na budowę obiektu.    Ponieważ uruchomienie realizacji inwestycji opóźniało się (jak twierdzi BBK z winy MSZ, gdyż dokumentacja umożliwiała przygotowanie umowy z Wykonawcą w harmonogramowych terminach), MSZ podjął decyzję o kontynuowaniu prac projektowych przed podpisaniem kontraktu z Wykonawcą inwestycji, ˝aby umożliwić oddanie obiektu do użytku w roku 2003˝. BBK wyraził na ten tryb prac zgodę i w dniu 17 lipca 2000 r. podpisany został Aneks nr 2 do Umowy Nr BA/01/99 na opracowanie projektu technicznego, projektów specjalistycznych i na nadzory autorskie. Istotny zapis Aneksu nr 2 (§ 3 ust. 3.2) stanowi, że: ˝MSZ dostarczy BBK do dnia 30 października 2000 r. wytyczne inwestora dla kontraktu na realizację inwestycji˝. Zapis ten umożliwiał kontynuowanie projektowania bez wskazania jeszcze Wykonawcy.    Wobec dalszych opóźnień w przygotowaniu inwestycji uzgodniono w listopadzie 2000 r. podpisanie Aneksu indeksacyjnego w oparciu o kosztorys zatwierdzony przez MSZ. W wyniku negocjacji strony doprowadziły do uzgodnienia w lutym 2001 r. projektu Aneksu indeksacyjnego, który został podpisany przez BBK i parafowany przez kompetentnych przedstawicieli MSZ (naczelnika wydziału inwestycji i radcę prawnego). Aneks ten, pomimo kolejnych obietnic składanych przez Dyrektora Generalnego MSZ, nie został ostatecznie podpisany.    Pozwolenie na budowę Inwestor otrzymał w czerwcu 2001 r. i prace nad dokumentacją projektową były kontynuowane. Zakończono projekt techniczny, który został odebrany przez Komisję MSZ. Nie było jednak możliwe całkowite zakończenie projektowania, gdyż MSZ nie wywiązał się z warunku zawartego w Aneksie Nr 2 i nie dostarczył BBK Wytycznych inwestorskich dla Wykonawcy inwestycji. Kompletna dokumentacja projektu technicznego została zakończona i formalnie odebrana bez zastrzeżeń przez Komisję Odbioru MSZ w dniu 29 listopada 2001 r. Na prośbę MSZ dokumentacja ta jest archiwizowana w siedzibie BBK. Dwa ostatnie opracowania projektowe: projekty technologii i wnętrz, niewarunkujące rozpoczęcia realizacji obiektu, nie zostały zakończone, gdyż uniemożliwił to MSZ, nie dostarczając wytycznych inwestorskich dla Wykonawcy inwestycji. W ten sposób MSZ, nie zrywając formalnie Umowy (gdyż groziło mu to karami), umożliwił BBK zakończenie prac projektowych. Tak przynajmniej wynika z dokumentów oraz oświadczeń przedstawicieli spółki BBK.    W latach 2002-2003 odbyło się szereg rozmów na temat projektu i jego realizacji, projekt był również prezentowany władzom, w tym sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych. W roku 2002 pojawiły się dodatkowo problemy z finansowaniem inwestycji, dlatego też na prośbę inwestora projektant wykonał szereg analiz programowo-ekonomicznych i opracował trzy propozycje zmniejszenia wielkości obiektu oraz kosztów budowy:    1) możliwe oszczędności w wyniku obniżenia standardu prac wykończeniowych oraz wyposażenia obiektu, który dawał oszczędności ca 3,5 mln euro i zmniejszał koszty budowy do ca 33 mln euro;    2) obniżenie kosztów w wyniku etapowania realizacji, co pozwala na późniejsze realizowanie (za 5-10 lat) wykończenia części pomieszczeń (mieszkań, Instytutu). Wariant ten dawał oszczędność w I etapie ca 6,5 mln euro i zmniejszał koszty budowy do ca 30 mln euro;    3) wariant minimum przewidujący redukcję kosztów realizacji obiektu o około 17 mln euro do poziomu ca 25 mln euro. Wariant ten wymagał rezygnacji z budowy Instytutu i mieszkań oraz obniżenia standardu wykończenia wnętrz (elewacje dziedzińca i ogród).    Propozycje BBK, wykonane nieodpłatnie, pozostały bez odpowiedzi i decyzji o inwestycji nie podejmowano.    W dniu 13 maja 2003 r. MSZ zażądał od BBK Architekci dostarczenia kompletu dokumentacji. Spółka ta, pismem z dnia 23 maja 2003 r. wyjaśniła, że dokumentacja nie może być zakończona, gdyż MSZ nie wywiązując się nadal z Umowy, nie dostarczył wytycznych inwestorskich dla Wykonawcy inwestycji, co uniemożliwiło zakończenie projektów technologii i wnętrz. Pismem z dnia 28 lipca 2003 r. MSZ poinformował Spółkę, że odstępuje od Umowy Nr BA/01/99, stwierdzając w uzasadnieniu, że: ˝Spółka BBK Architekci nigdy wcześniej nie sygnalizowała braku wytycznych jako przyczyny uniemożliwiającej zakończenie prac II etapu˝. Tymczasem z informacji, które otrzymałem, wynika, iż BBK występował o te wytyczne wielokrotnie, a problem ten był podobno omawiany na naradzie w MSZ w dniu 25.07.2001 r., gdzie ustalono, że pozostałe prace II etapu Umowy zostaną zakończone i przekazane inwestorowi najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od dnia wskazania BBK - wykonawcy inwestycji przez MSZ. Ponadto warunek ten strony mieściły w Umowie.    Mimo to w czerwcu br. MSZ zlecił Kancelarii ˝Jamka i Topolski˝ przeprowadzenie czynności prawnych związanych z dochodzeniem roszczeń MSZ w związku z realizacją Umowy Nr BA/01/99. W dniu 29 lipca 2004 r. ww. Kancelaria wystąpiła do firmy BBK z żądaniem odebrania przez BBK z MSZ dokumentacji projektowej oraz zwrotu wypłaconego przez MSZ honorarium w wysokości ponad 14,8 mln PLN. Nie podano przy tym żadnego uzasadnienia. W dniu 28 września 2004 r. firma BBK otrzymała pozew skierowany przez Kancelarię ˝Jamka i Topolski˝ do Sądu Okręgowego II OC w Warszawie.    W tym samym czasie MSZ, w trzy lata po otrzymaniu projektu budowlanego i uzyskaniu pozwolenia na budowę Ambasady RP w Berlinie, zaniechał tej budowy i ogłosił przetarg na remont istniejącego budynku na kwotę 80 mln zł.    Jak twierdzą projektanci i eksperci z wieloletnim doświadczeniem zawodowym i znajomością problemów Ambasady RP w Berlinie, wydanie 80 mln zł na remont obiektu wybudowanego czterdzieści lat temu na przestarzałych technologiach budowlanych nie pozwoli na uzyskanie obiektu prawidłowego pod względem użytkowym oraz spełniającego sanitarne i techniczne normy. Problem stanowią przede wszystkim złe parametry techniczne istniejącej konstrukcji, wysokość kondygnacji czy też wytrzymałość stropów. Również rozebranie częściowe budynku, z pozostawieniem naruszonej konstrukcji jest technicznie bardzo skomplikowane i kosztowne, a badanie jej wytrzymałości to kolejne czasochłonne i kosztowne zadanie, zwłaszcza jeśli postawi taki wymóg strona niemiecka. Dodatkowym problemem może być uzgodnienie takiego rozwiązania z Senatem miasta Berlina, co może okazać się trudnym i długotrwałym procesem, a niewykluczone, że niemożliwym do zakończenia.    Obecny projekt ambasady przygotowany przez BBK Architekci był uzgadniany ponad rok, wykonano siedem wariantów elewacji, a ponad 6 miesięcy trwało opiniowanie przez ekspertów Senatu Koszty tych uzgodnień pokrył inwestor, a w Berlinie są one bardzo wysokie. Bardzo trudne do spełnienia w Niemczech i bardzo kosztowne są także wymogi ewakuacyjne i przeciwpożarowe. Spełnienie tych wymogów przy remoncie obiektu projektowanego według norm z lat sześćdziesiątych może okazać się nierealne.    Wstrzymanie przedsięwzięcia doprowadziło także do wygaśnięcia pozwolenia na budowę.    W związku z powyższym mam do Pana Premiera kilka pytań:    1. Od roku 2001 istniała możliwość rozpoczęcia realizacji inwestycji, pozwalała na to przygotowana dokumentacja. MSZ miał również możliwość realizacji obiektu o zredukowanej wielkości i tańszego (o koszcie budowy w granicach 100 mln zł), ba, mógł też dostosować program ambasady do swoich aktualnych wymogów. Dlaczego więc w tak korzystnych warunkach Rząd przez trzy lata nie rozpoczął realizacji zatwierdzonego projektu, doprowadził do utraty pozwolenia na budowę i uniemożliwił projektantom zakończenie projektów wnętrz i technologii? Czy nie uważa Pan Premier, że niepodejmowanie budowy nowego obiektu, a utrwalenie substandardowego i kompromitującego Polskę budynku na Unter den Linden, za sumę zbliżoną do kosztów budowy obiektu nowego, o wysokich walorach użytkowych, jest decyzją trudną do zrozumienia?    2. Wobec braku jakiejkolwiek decyzji po trzech latach wygasło zdobyte dużym kosztem pozwolenie na budowę, chociaż ogłoszenie przetargu na budowę było możliwe już w roku 2001, dokumentacja projektowa pozwalająca na rozpoczęcie prac budowlanych gotowa była na początku roku 2002, a dokumentacja potrzebna na jej zakończenie - w grudniu 2002 r. Czy nie uważa Pan Premier, że bezczynność Ministerstwa Spraw Zagranicznych doprowadziła w efekcie do strat finansowych i czy osoby za to odpowiedzialne poniosą konsekwencje?    3. Budowa nowej Ambasady RP to przedsięwzięcie bez wątpienia niezwykle kosztowne i prestiżowe. Jednakże przy realizacji tak dużych inwestycji zawsze pojawia się szereg systemów kredytowania, które oferowały nawet firmy budowlane. Czy przy pojawiających się kłopotach finansowych rząd rozważał skorzystanie z takiej formy sfinansowania tego przedsięwzięcia?    4. Proponowane przez BBK Architekci Sp. z o.o. rozwiązanie problemów finansowych to budowa Ambasady o zredukowanym programie, o powierzchni ca 9500 m2 lub etapowanie realizacji obiektu (co pozwoliłoby na pełne wykorzystanie chłonności niezwykle cennej działki). Wg projektantów możliwe jest wykonanie tej inwestycji za 80-100 mln zł. W zredukowanym programie znalazły się w całości projektowane biura ambasady i BRH, sale konferencyjne, całość programów specjalnych i ochrony oraz garaże i ogród wewnętrzny. Zachowane byłyby zatwierdzone rozwiązania architektoniczne i użytkowe budynku głównego, które w powszechnej ocenie również kolejnych Ministrów Spraw Zagranicznych są dobre i których uzgadnianie w Berlinie zajęło ponad rok. Jak Rząd zapatruje się na powyższe propozycje i czy rozważał możliwość przyjęcia któregoś z wariantów?    5. Najszybszą opcją inwestycyjną byłoby wystąpienie o wznowienie pozwolenia na budowę w oparciu o obecny, zatwierdzony przez stronę niemiecką projekt. Z informacji, które do mnie dotarły, wynika, że nieoficjalne konsultacje w Berlinie wykazały, iż wznowienie pozwolenia na budowę byłoby możliwe i stosunkowo szybkie. W takim wariancie MSZ wykorzystałoby w pełni posiadaną dokumentację, nie poniosłoby żadnych dodatkowych kosztów na projektowanie, poza kosztami wznowienia pozwolenia na budowę, programy ambasady mogłyby zostać zmniejszone do wielkości określonej przez MSZ, a przetarg można by przygotowywać natychmiast i ogłosić zaraz po wznowieniu pozwolenia. Czy Rząd rozważa możliwość wystąpienia o wznowienie tego pozwolenia, a jeśli tak, to kiedy zamierza to uczynić?    6. Koncepcja remontu ambasady w Berlinie była już parokrotnie rozważana przez pion inwestycyjny MSZ i za każdym razem z niej rezygnowano. Czy obecna decyzja o remoncie została fachowo i starannie przeanalizowana, czy podjęły ją osoby kompetentne, znające realia projektowania i realizacji inwestycji na terenie Berlina? Czy też jest to decyzja pochopna, bez dokonania głębszej analizy?    7. Czy zgodnie z treścią zawartego w dniu 17 lipca 2000 r. Aneksu nr 2 do Umowy nr BA/01/99 MSZ zobowiązał się dostarczyć wytyczne niezbędne do ukończenia projektów wnętrz i technologii? Jeśli tak, to dlaczego wytyczne te nie zostały przekazane? Czy nie uważa Pan Premier, iż MSZ, nie dostarczając wspomnianych wytycznych, nie dotrzymało tym samym warunków umowy?    8. Na jakiej podstawie urzędnicy Ministerstwa Spraw Zagranicznych twierdzą, że dokumentacja przygotowana przez BBK Architekci Sp. z o.o. bez projektów wnętrz i technologii jest nieprzydatna inwestorowi? Czy jest to ocena ekspertów w tej dziedzinie, czy tylko urzędników niebędących specjalistami w tym zakresie?    9. Czy nie uważa Pan Premier, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych poprzez swoje żądania i oskarżenia wobec BBK Architekci Sp. z o.o. działa na szkodę kilkunastu znanych i wybitnych polskich firm projektowych i ich dobrego imienia, co może ponadto stanowić podstawę do dodatkowych roszczeń z ich strony?    10. Co właściwie stoi na przeszkodzie w planach budowy nowej ambasady RP w RFN i czy są to tylko sprawy finansowe?    Z wyrazami szacunku    Poseł Adam Stanisław Szejnfeld    Piła, dnia 15 listopada 2004 r.