Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie niedoszacowania środków finansowych na podwyżkę płac dla nauczycieli i pracowników szkół w 1998 r.

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Stanisława Pawlaka w sprawie podwyżek płac w oświacie uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    Zasady kształtowania środków na wynagrodzenia w edukacji narodowej określa ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU z 1995 r. nr 34, poz. 163 z późn. zm.). Zgodnie z postanowieniami art. 4 powołanej wyżej ustawy prognozowane przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej oraz międzydziałowe relacje tego wynagrodzenia są corocznie przedmiotem negocjacji w ramach Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych. Rada Ministrów przedstawia Trójstronnej Komisji każdego roku propozycję prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia i międzydziałowych relacji tego wynagrodzenia na rok następny. Jeżeli w ciągu dwóch tygodni od przedstawienia propozycji przez Radę Ministrów nie nastąpi uzgodnienie stanowiska Trójstronnej Komisji, Rada Ministrów przyjmie do projektu ustawy budżetowej proponowaną przez siebie wysokość prognozowanego wynagrodzenia, z tym że nie może ono być niższe niż przedstawione Komisji Trójstronnej.    W sierpniu 1997 r. rząd przedstawił Komisji Trójstronnej propozycję wysokości prognozowanego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej, w tym również w dziale ˝Oświata i wychowanie˝, zakładającą wzrost średniorocznego wynagrodzenia w roku 1998 w stosunku do średniorocznego wynagrodzenia w roku 1997 o 13%, czyli o 2% powyżej prognozowanego wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. Do uzgodnień w Komisji Trójstronnej nie doszło. W związku z powyższym stosownie do postanowień art. 4 ust. 6 powołanej na wstępie ustawy taki wzrost wynagrodzenia przyjęto do projektu ustawy budżetowej.    W trakcie prac prowadzonych na szczeblu rządowym nad wstępnym projektem budżetu państwa na 1998 r. zabiegałem o ukształtowanie planu wydatków na edukację, w tym także planu wynagrodzeń na oświatę i szkolnictwo wyższe na poziomie wyższym od proponowanego przez Ministerstwo Finansów, jednakże starania te nie przyniosły efektu.    Kwestii powyższej nie rozwiązały również sejmowe komisje w czasie prac nad projektem budżetu państwa, które w obecności przedstawicieli związków zawodowych przyjęły prezentowane założenia ustawy budżetowej, w tym również podwyżek wynagrodzenia w wysokości proponowanej przez rząd w dziale ˝Oświata i wychowanie˝ (10,7% w stosunku do stawek wynagrodzeń z I kwartału 1998 r.) do aprobującej wiadomości.    O ostatecznym poziomie podwyżek w 1998 r. w państwowej sferze budżetowej, w tym także w oświacie, zadecydował Sejm, uchwalając ustawę budżetową.    W tych warunkach przyjęcie innej, proponowanej przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, wysokości podwyżek wynagrodzenia nauczycieli (o 6,5% ponad inflację) musiałoby się wiązać z koniecznością zmiany ustawy budżetowej, która by wprowadzała inny procent wzrostu wynagrodzeń w 1998 r. w całej sferze budżetowej.    Dla informacji pragnę dodać, że kwoty na podwyżki łącznie z wynagrodzeniami bazowymi i zakładowym funduszem nagród zapewniają w każdym dziale państwowej sfery budżetowej 13% (w dziale ˝Oświata i wychowanie˝ - 13,5%) przyrost przeciętnego wynagrodzenia na 1 etat kalkulacyjny w ujęciu średniorocznym.    Kwota na podwyżki wynagrodzeń ustalona została w każdym dziale jako dopełnienie do 13% wzrostu wynagrodzeń ponad wzrost z tytułu obligatoryjnego przyrostu wypłat z rocznego zakładowego funduszu nagród (tzw. trzynastka) oraz skutków przeniesionych z tytułu podwyżki w ubiegłym roku od 1 kwietnia (skutki wyższego poziomu wynagrodzeń w okresie styczeń-marzec bieżącego roku w porównaniu z tym samym okresem w roku ubiegłym). Tak więc podwyżka liczona w relacji do bazowej wielkości wynagrodzeń osobowych jest w każdym dziale niższa niż 13%. Wskaźnik wzrostu jest zróżnicowany z uwagi na nierówny stopień wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w 1997 r. w poszczególnych działach, a w ślad za tym różne ˝skutki przechodzące˝; im wyższy był w ubiegłym roku stopień wzrostu wynagrodzeń, tym wyższe skutki przechodzące. Stąd też nie było możliwe wdrożenie od dnia 1 kwietnia 1998 r. podwżki wynagrodzeń osobowych nauczycieli o 13,5% w stosunku do wynagrodzeń otrzymywanych w I kwartale br., a także przyjęcie rozwiązań proponowanych przez związki zawodowe.    Podpisane w dniu 25 marca 1998 r. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie ministra edukacji narodowej w sprawie wynagradzania nauczycieli, które przewiduje podwyżkę stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli i dodatków procentowych naliczanych od wynagrodzenia zasadniczego o 12,7%, a innych składników wynagrodzenia określonych w stawkach kwotowych, w tym również dodatków funkcyjnych o 10%, przekazałem wszystkim wojewodom w tym samym dniu do realizacji.    Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 3 kwietnia 1998 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń dla pracowników szkół nie będących nauczycielami, zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez organy administracji rządowe zawiera nowe tabele stawek wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku funkcyjnego. Stawki wynagrodzenia zasadniczego tej grupy pracowników wzrastają w wysokości podobnej jak dla nauczycieli, a dodatku funkcyjnego i innych składników ustalonych w stawkach kwotowych o 10%. Powołane rozporządzenie również zostało przekazane do realizacji.    Przyjęcie w ustawie budżetowej na 1998 r. subwencji na zadania oświatowe w zakresie szkolnictwa podstawowego w wysokości 9 497 849 tys. zł, większej od środków finansowych przeznaczonych w budżecie państwa na zadania oświatowe w 1997 r. o 12,7%, nie jest, niestety, równoznaczne z zapewnieniem możliwości finansowania zadań w tym obszarze na poziomie oczekiwanym przez niektóre gminy.    Zgodnie z art. 12a ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin (DzU z 1998 r. nr 30, poz. 164) subwencja na zadania oświatowe dzielona jest między gminy algorytmem uzgodnionym ze stroną samorządową Kmisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, działającej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lipca 1997 r. w sprawie powołania Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (DzU nr 91, poz. 558).    Zasadniczy wpływ na wielkość subwencji dla danej gminy mają dane dotyczące liczby uczniów zawarte w sprawozdaniach Głównego Urzędu Statystycznego (S-02 i S-03) oraz dotyczące struktury kwalifikacji zawodowych nauczycieli zatrudnionych w konkretnej gminie (wg sprawozdania resortowego - EN-3).    Przekazywana gminom subwencja na zadania oświatowe przeznaczona jest na podstawowe wydatki kalkulowane w trzech rozdziałach klasyfikacji budżetowej: 7911 - szkoły podstawowe, 7961 - zespoły ekonomiczno-administracyjne szkół, 8232 - świetlice dziecięce, wynikające z realizacji ramowych planów nauczania, podziału klas na oddziały oraz dostosowanego do obowiązujących przepisów prawnych poziomu zatrudnienia nauczycieli i pozostałych pracowników szkół, wynagradzanych zgodnie z tabelami płacowymi. Zatem powyższe aspekty powinny być szczególnie analizowane przez władze samorządowe przy dokonywaniu oceny wysokości subwencji.    Uprzejmie informuję, iż algorytm rozdziału subwencji na 1998 r. jest wynikiem prac prowadzonych systematycznie przez Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Zespół do Spraw Reformy Systemu Oświaty działający w ramach wspomnianej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, w których uwzględniono uwagi i wnioski zgłaszane od 1996 r. przez gminy, a także przedstawicieli organizacji samorządu terytorialnego. Celem modyfikacji algorytmu było przede wszystkim wyeliminowanie zróżnicowania subwencji wynikającego ze stosowania poprzedniej formuły algorytmu, polegającego na algorytmicznym ustalaniu środków finansowych w przeliczeniu na 1 oddział szkolny w poszczególnych typach gmin.    Ponadto wprowadzone do algorytmu zmiany umożliwiły:    1) Uwzględnienie typu gminy przy kalkulacji uśrednionych wielkości środków na łączne (wraz z pochodnymi) miesięczne wynagrodzenia dla nauczycieli zatrudnionych:    - we wsiach i miasteczkach do 5 tys. mieszkańców,    - w miastach powyżej 5 tys. mieszkańców.    Konieczność powyższego rozróżnienia wyniknęła z postanowień zarządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 4 marca 1997 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłacania nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego (Monitor Polski nr 16, poz. 154), wprowadzającego nauczycielski dodatek mieszkaniowy w miejsce częściowego zwrotu czynszu i opłat eksploatacyjnych.    2. Uzupełnienie algorytmu dodatkowym elementem dotyczącym pomocy dydaktycznych w szkołach, motywującym do poprawy stanu bazy w tym zakresie.    3. Przyjęcie dodatkowego założenia, że kwota subwencji na 1998 r. nie może być niższa niż 109,5% subwencji w 1997 r., niezależnie od zmniejszającej się skali zadań edukacyjnych w szkołach podstawowych, wynikającej ze zmian demograficznych, jakie zaszły w roku szkolnym 1997/1998 i jakich spodziewać się można w roku szkolnym 1998/1999.    Jednocześnie uprzejmie informuję, iż zgodnie z art. 12a ust. 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy o finansowaniu gmin do dyspozycji gmin pozostaje nadal 0,5% kwoty subwencji zaplanowanej w ustawie budżetowej na 1998 r., tj. 47 489 tys. zł jako rezerwa ustawowa. Środki te zostaną podzielone w terminie późniejszym na podstawie uzasadnionych wniosków gmin. Decyzje o zwiększeniu subwencji podejmowane będą na podstawie analizy poziomu wydatków bieżących poniesionych przez gminy na prowadzenie szkół podstawowych w I półroczu br., wykazanych w sprawozdaniu o wydatkach budżetowych (wzór Rb-28), przekazywanym regionalnej izbie obrachunkowej. Zgodnie z informacją przekazaną przewodniczącym zarządów gmin przez Ministerstwo Edukacji Narodowej pismem z dnia 1 kwietnia br. pozytywnie opiniowane będą przede wszystkim wnioski o zwiększenie subwencji tym gminom, w których może wystąpić zagrożenie dla normalnego funkcjonowania szkół w 1998 r.    Minister    Mirosław Handke    Warszawa, dnia 14 kwietnia 1998 r.