Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie interpretacji ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 3688 posła na Sejm pana Marka Kaczyńskiego w sprawie interpretacji ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej z upoważnienia prezesa Rady Ministrów przedkładam poniższe wyjaśnienia.    Wszystkie ustawy regulujące stosunek państwa do zarejestrowanych w Polsce kościołów i związków wyznaniowych przewidują przywrócenie na rzecz kościelnych osób prawnych własności nieruchomości, których zostały pozbawione, co jest zgodne z wyrażoną w art. 25 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości kościołów i związków wyznaniowych.    I tak, dla przykładu, regulacje takie zawarte są w art. 60-61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 29,, poz. 154 z późn. zm.), w art. 46-47 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku państwa do Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (DzU nr 66, poz. 287, z późn. zm.), w art. 39-40 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 73, poz. 323 z późn. zm.) czy w art. 39-40 ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 97, poz. 480, z późn. zm.).    W celu uregulowania spraw majątkowych wymienione ustawy przewidują powołanie komisji regulacyjnych (w stosunku do Kościoła Katolickiego Komisji Majątkowej) złożonych z przedstawicieli rządu (ministra właściwego ds. wyznań) i zainteresowanych kościołów bądź związków wyznaniowych. Art. 38a ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania statuuje ponadto Międzykościelną Komisję Regulacyjną w celu ostatecznego uregulowania spraw majątkowych między państwem a Kościołami Ewangelicko-Reformowanym, Ewangelicko-Metodystycznym, Chrześcijan Baptystów i Adwentystów Dnia Siódmego. Roszczenia majątkowe do tej komisji mogły zgłaszać również inne kościoły, związki wyznaniowe i krajowe organizacje międzykościelne, o ile wykazały, że przejęto własność ich nieruchomości na rzecz skarbu państwa. Komisje regulacyjne wydają orzeczenia lub dopuszczają do zawierania ugód, które mają moc sądowych tytułów egzekucyjnych i stanowią podstawę dokonywania wpisów w księgach wieczystych i w ewidencji gruntów i budynków.    Zgodnie z powołaną na wstępie ustawą o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich postępowanie regulacyjne odbywa się w odniesieniu do mienia konkretnych gmin żydowskich i Związku Gmin. Z mocy art. 30 ust. 3 ustawy majątek nieruchomy, który uległ komunikacji na skutek ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (DzU nr 32, poz. 191 z późn. zm.) także podlega postępowaniu regulacyjnemu.    Postępowaniu regulacyjnemu podlega też mienie nabyte przez jednostki samorządu terytorialnego na skutek przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872 z późn. zm.). Art. 71 tej ustawy wylicza kościoły i związki wyznaniowe (w tym gminy wyznaniowe żydowskie), które mogą skorzystać z postępowania regulacyjnego w odniesieniu do tegoż mienia komunalnego.    Postępowanie regulacyjne może zakończyć się zgodnie z art. 31 ustawy przeniesieniem własności nieruchomości na gminę żydowską, przyznaniem nieruchomości zamiennej, gdyby przyznanie własności nieruchomości natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody, bądź przyznaniem odszkodowania. Decyzja w tej kwestii należy do komisji regulacyjnej.    Jednocześnie informuję, że przepisy ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich nie naruszają prawa własności obecnych właścicieli mienia będącego uprzednio własnością gmin żydowskich i Związku Gmin. Art. 30 ust. 4 ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich statuuje zasadę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie, tym samym wyłączając takie mienie z reguł postępowania regulacyjnego. Poza tym przepisy ustawy, co oczywiste, nie odnoszą się do restytucji mienia na rzecz osób fizycznych narodowości żydowskiej, a także osób prawnych (innych niż gminy wyznaniowe żydowskie) z ich udziałem osobowym czy kapitałowym.    Zarządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 10 października 1997 r. w sprawie szczegółowego działania Komisji Regulacyjnej ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich, zgodnie z delegacją zawartą w art. 32 ust. 7 ustawy, określa jedynie liczebność komisji i jej kierownictwo, szczegółowy tryb postępowania regulacyjnego (wszczęcie, terminy, uczestnicy, doręczanie pism, zawartość wniosku, zasady protokołowania, postępowanie dowodowe, zasady orzekania i koszty postępowania) i zasady wynagradzania członków komisji i personelu pomocniczego.    Zasady i tryb postępowania regulacyjnego, zawarte w powołanym zarządzeniu, są typowe dla unormowań proceduralnych komisji działających w celu uregulowania spraw majątkowych innych kościołów i związków wyznaniowych w Rzeczypospolitej Polskiej.    Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 41, poz. 251) (uchwalona przez Sejm jeszcze przed wejściem w życie Konstytucji RP), jest zgodna z zasadą zawartą w art. 25 ust. 5 konstytucji, która stanowi, że stosunki między państwem a kościołami i związkami wyznaniowymi określają ustawy. Wyrażoną w art. 25 ust. 3 Konstytucji RP zasadę autonomii kościołów i związków wyznaniowych potwierdzają również przepisy art. 8-11 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (DzU nr 29, poz. 155 z późn. zm.).    Analiza przepisów ustawy nie pozwala na wyciągnięcie wniosku o preferowaniu jednej narodowości, czy raczej związku wyznaniowego, w jakimkolwiek aspekcie, w tym także w odniesieniu do spraw majątkowych.    Z uwagi na zasadę określoną w art. 25 ust. 5 konstytucji właśnie taka ustawa, jak wyżej cytowana, jest właściwym miejscem uregulowania spraw majątkowych związanych z restytucją mienia gmin wyznaniowych żydowskich.    Z poważaniem    Minister    Marek Biernacki    Warszawa, dnia 9 maja 2000 r.