Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie nadmiernego obciążania gmin zadaniami bez pokrycia finansowego na przykładzie dodatków mieszkaniowych

   W związku z pismem pana marszałka nr SPS-0202-6456/01, przy którym przekazana została interpelacja pana posła Zygmunta Żymełki w sprawie nadmiernego obciążania gmin zadaniami bez pokrycia finansowego na przykładzie dodatków mieszkaniowych, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia:    Podstawowym celem ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU z 1998 r. nr 120, poz. 787, z późn. zm.) było przeprowadzenie reformy czynszów polegającej na odejściu od ustalania stawek czynszu najmu na szczeblu centralnym i przekazanie kompetencji w tej sprawie gminom. Otrzymały one prawo samodzielnego kształtowania wysokości czynszu, w granicach określonej ustawowo maksymalnej stawki.    Jako działanie osłonowe wobec projektowanej reformy czynszów ustawodawca przewidział również świadczenie w postaci dodatków mieszkaniowych, kierowane do tych gospodarstw domowych, które z uwagi na niskie dochody nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów utrzymania mieszkania.    Pragnę zauważyć, że ustawodawca, nakładając na gminy nowe zadanie własne jakim jest wypłata dodatków mieszkaniowych, stworzył możliwość zwiększenia dochodów własnych gmin przez podwyższenie czynszu regulowanego za lokale mieszkalne w budynkach stanowiących mieszkaniowy zasób gminy. Podwyższone dochody własne miały być - w zamiarze ustawodawcy - głównym źródłem pokrycia wydatków związanych z dodatkami mieszkaniowymi. Natomiast dotacja celowa z budżetu państwa miała stanowić źródło uzupełniające, służące dofinansowaniu wypłat tego świadczenia.    Niestety, pomimo ponad sześciu lat obowiązywania omawianej ustawy, nie został osiągnięty jej podstawowy cel - tj. urealnienie stawek czynszu do takiego poziomu, który zapewniałby pokrycie bieżących kosztów utrzymania i kosztów remontów lokali mieszkalnych. W skali całego kraju średni czynsz regulowany - według szacunków Instytutu Gospodarki Mieszkaniowej - stanowi w stosunku rocznym ok. 1% wartości odtworzeniowej lokalu, a zatem jest o 2 punkty procentowe niższy od maksymalnego poziomu wyznaczonego w cytowanej wyżej ustawie, tj. 3% wartości odtworzeniowej lokalu. W tej sytuacji wpływy z czynszów pokrywają średnio w skali kraju koszty eksploatacji i technicznego utrzymania budynków zaledwie w 60%. Należy jednocześnie dodać, że według zebranych przez Ministerstwo Finansów informacji, aż w 66% gmin czynsz ten jest znacząco niższy od podanej powyżej średniej krajowej - nie przekracza bowiem 0,75% wartości odtworzeniowej lokalu. Oznacza to, że gminy nie wykorzystały możliwości w zakresie samodzielnego kształtowania polityki czynszowej w taki sposób, aby zapewnić sobie z wpływów czynszowych środki na finansowanie potrzeb związanych z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych.    Obowiązek wypłaty dodatków mieszkaniowych spoczywa na gminach i stanowi, zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, zadanie własne gmin. Budżet państwa - stosownie do art. 45 ust. 2 tej ustawy - corocznie dofinansowuje wypłaty dodatków mieszkaniowych dotacją celową, której podziału na województwa dokonuje prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.    Chciałbym również poinformować pana marszałka, że nie mogę podzielić poglądu pana posła Zygmunta Żymełki, iż gminy pokrywają z własnych środków ponad 70% ogólnej kwoty wypłat dodatków mieszkaniowych. Wskaźnik udziału budżetu państwa w finansowaniu wypłat dodatków mieszkaniowych w skali kraju w latach 1995-1998 kształtował się następująco:    - 1995 r. - 55,4%,    - 1996 r. - 51,7%,    - 1997 r. - 50,2%,    - 1998 r. - 49,9%,    tj. średnio za ww. lata na poziomie 51,8%.    Sytuacja ta uległa zmianie po raz pierwszy w 1999 r., w którym wskaźnik udziału budżetu państwa w finansowaniu omawianego przedsięwzięcia w skali kraju obniżył się do 39,9%, natomiast za 2000 r. wskaźnik ten wzrósł do 44,0%.    Pragnę zwrócić uwagę pana marszałka, że jakkolwiek omawiany średni wskaźnik w dwóch poprzednich latach uległ obniżeniu w stosunku do okresów wcześniejszych, to w wielu województwach - zarówno w 1999 r. jak i w 2000 r. - dofinansowanie gmin dotacją z budżetu państwa kształtowało się na poziomie znacznie wyższym aniżeli średni poziom dofinansowania w skali kraju.    W 1999 r. wskaźnik dofinansowania gmin omawianą dotacją w gminach np. województw: kujawsko-pomorskiego wyniósł średnio 47,7%, podkarpackiego - 49,0%, podlaskiego - 49,8%, warmińsko-mazurskiego - 49,8%. Również za 2000 r. wskaźnik ten w wielu gminach kształtował się na poziomie o wiele wyższym aniżeli średni poziom krajowy. I tak np. w gminach woj. zachodniopomorskiego wyniósł średnio 47,1%, lubelskiego - 51,7%, podkarpackiego - 52,0%, warmińsko-mazurskiego - 57,0%, podlaskiego - 57,7%.    Odnosząc się do pytania pana posła Zygmunta Żymełki, dotyczącego dochodów gmin z tytułu podatków i opłat, uprzejmie informuję pana marszałka, iż zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 (DzU nr 150, poz. 983, z późn. zm.) dochodami gminy są:    1) wpływy z ustalanych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw podatków:    a) od nieruchomości,    b) rolnego,    c) leśnego,    d) od środków transportowych,    e) od działalności gospodarczej osób fizycznych, opłacanego w formie karty podatkowej,    f) od spadków i darowizn,    g) od posiadania psów,    h) od czynności cywilnoprawnych;    2) wpływy z opłat:    a) skarbowej,    b) eksploatacyjnej, w części określonej w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (DzU nr 27, poz. 96, z późn. zm.),    c) lokalnych, uiszczanych na podstawie ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (DzU nr 9, poz. 31, z późn. zm.),    d) innych, pobieranych na podstawie odrębnych ustaw, o ile te ustawy stanowią, że jest to dochód gminy;    3) udziały w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa, w wysokości:    a) 27,6% wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy, ustalonych w sposób określony w art. 5,    b) 5% wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych i jednostek organizacyjnych, niemających osobowości prawnej, posiadających siedzibę na terenie gminy, z zastrzeżeniem art. 7;    4) subwencja ogólna;    5) dochody uzyskiwane przez jednostki budżetowe gmin oraz wpłaty od zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych gminy;    6) dotacje celowe z budżetu państwa na zadania z zakresu administracji rządowej zlecone gminie oraz inne zadania zlecone ustawami;    7) odsetki od środków finansowych gminy, gromadzonych na rachunkach bankowych;    8) dochody z majątku gminy.    Jednocześnie pozwalam sobie przekazać panu marszałkowi sprawozdania z wykonania budżetów gmin oraz miast na prawach powiatu za 4 kwartały 1999 r. i 2000 r. W załącznikach tych są zestawione szczegółowe dane dotyczące planu i wykonania dochodów ogółem gmin i miast na prawach powiatu, w tym również wpływy z tytułu podatków i opłat za lata 1999 i 2000, pozwalające na dokonanie analizy ile w strukturze dochodów ogółem tych jednostek stanowią wpływy z podatków i opłat.*)    Natomiast w zakresie danych dotyczących wpływów z podatków i opłat w innych krajach - załączam ˝Zestawienie o dochodach władz lokalnych˝ (źródło: ˝Local Finance in the Fifteen Countries of the European Union˝ - opracowanie ˝Dexia˝ Public Finance Bank, Paris).*)    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Rafał Zagórny    Warszawa, dnia 22 maja 2001 r.