Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie trybu nominacji na tłumaczy przysięgłych oraz sposobu przeprowadzania postępowań kwalifikacyjnych przez prezesów sądów okręgowych, a także konsekwencji wejścia w życie nowej ustawy o tłumaczach przysięg

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 6 września 2005 r. Nr SPS-0202-10634/05, przy którym przesłana została interpelacja posła Zbigniewa Ziobry w sprawie trybu nominacji na tłumaczy przysięgłych oraz sposobu przeprowadzenia postępowań kwalifikacyjnych przez prezesów sądów okręgowych, a także konsekwencji wejścia w życie ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U. Nr 273, poz. 2702) uprzejmie przedstawiam, co następuje:    Ad 1 i 2. Obowiązujące do dnia 26 stycznia 2005 r. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz.U. Nr 18, poz. 112) w § 17 określało warunki, jakie spełnić musiał kandydat chcący zostać tłumaczem przysięgłym. Zgodnie z tym przepisem tłumaczem języka obcego mogła być ustanowiona osoba, która:    1) korzystała z pełni praw cywilnych i obywatelskich,    2) ukończyła 25 lat życia,    3) wykazała odpowiednią znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego miała być ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia,    4) dawała rękojmię należytego wykonywania obowiązków tłumacza,    5) ukończyła wyższe studia magisterskie,    6) wyraziła zgodę na pełnienie funkcji tłumacza.    Jednakże ustanowienie tłumaczem przysięgłym na podstawie ww. przepisów nie odbywało się automatycznie - na skutek wniosku kandydata oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających spełnienie przez niego wymogów formalnych. Decyzja wydana na podstawie § 17 rozporządzenia miała charakter uznaniowy. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2001 r. (sygn. Akt II SA 174/00), prezes sądu okręgowego mógł ustanowić tłumaczem języka obcego osobę, która spełniała wyszczególnione w tym przepisie warunki, nie miał natomiast prawnego obowiązku do ustanowienia takiej osoby tłumaczem przysięgłym.    Podobnie w wyroku z dnia 6 grudnia 2004 r. (sygn. akt 6 II S.A. 4863/03) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż ukończenie wyższych studiów magisterskich na kierunku filologia było spełnieniem minimalnych wymagań formalnych niezbędnych do ubiegania się o ustanowienie tłumaczem przysięgłym. Przepis § 17 pkt 3 ww. rozporządzenia wskazywał, że znajomość języka obcego powinna być odpowiednia, co w odniesieniu do tłumaczy przysięgłych oznaczało znajomość ponadprzeciętną. Oceny odpowiedniej znajomości języka - w granicach wyznaczonych przepisami art. 7 kpa - dokonywał organ administracji, tj. prezes sądu okręgowego w I instancji i Minister Sprawiedliwości w II instancji.    W związku z powyższym nałożenie na prezesów sądów okręgowych obowiązku ustanawiania tłumaczem przysięgłym każdej osoby, która legitymowała się odpowiednim wykształceniem oraz zgłosiła stosowny wniosek, ograniczałoby kompetencje organu jedynie do ewidencjonowania takich osób, tj. osób, które ukończyły odpowiednie dla danego języka wyższe studia filologiczne lub w zakresie lingwistyki stosowanej, podczas gdy organ ustanawiający musiał zbadać także - niezależnie od oceny kwalifikacji zawodowych - czy kandydat dawał rękojmię należytego wykonywania zawodu tłumacza, zgodnie z pkt. 4 § 17 rozporządzenia. Zobowiązany był zatem ocenić wnioskodawcę pod kątem ˝cech charakteru, jakie zaznaczyły się w jego dotychczasowym postępowaniu˝ (por. wyrok NSA z 4 grudnia 1995 r. sygn. akt IISA 1356/94). W przytoczonym wyroku NSA wskazał - za postanowieniem NSA sygn. IISA 392/91 - że ˝funkcja tłumacza przysięgłego to wyspecjalizowany zawód, wymagający szczególnie wysokich kwalifikacji. Akt ustanowienia tłumaczem przysięgłym jest zatem dowodem uznania dla wysokiej wiedzy i dorobku zawodowego kandydata, dowodem jego ponadprzeciętnej umiejętności tłumaczenia i znajomości określonego języka. Oznacza zatem rzeczywiście swoistą nobilitację profesjonalną i etyczną wnioskodawcy˝.    W związku z powyższym należy powtórzyć, że decyzja o ustanowieniu tłumaczem przysięgłym na podstawie przepisów ww. rozporządzenia miała charakter uznaniowy, a tym samym prezes sądu okręgowego samodzielnie, w granicach uznania administracyjnego wyznaczonego interesem społecznym i słusznym interesem stron (art. 7 kpa), był uprawniony i zobowiązany do oceny w świetle całokształtu okoliczności sprawy, czy ustanowienie danej osoby było celowe i uzasadnione (por. cyt. wyrok WSA z dnia 6 grudnia 2004 r. oraz wyrok NSA z dnia 11 stycznia 1993 r. sygn. akt IISA 390/92).    Ad 3. Ministerstwo Sprawiedliwości nie opracowało wytycznych/instrukcji odnośnie stosowania przepisów ww. rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych. Kontrola prawidłowości przebiegu postępowań o ustanowienie tłumaczem przysięgłym prowadzonych przez prezesów sądów okręgowych odbywała się w ramach postępowania odwoławczego przed Ministrem Sprawiedliwości jako organem II instancji. Zgodnie z przepisem § 18 ust. 2 Minister Sprawiedliwości decydował także o możliwości wykazania znajomości języka obcego oraz umiejętności tłumaczenia w inny sposób niż poprzez określone w § 18 ust. 1 dokumenty. W postępowaniu odwoławczym Minister Sprawiedliwości, mając na uwadze m.in. orzecznictwo sądów administracyjnych, zwracał uwagę, by jako uzasadnienie odmowy ustanowienia tłumaczem nie wskazywano przesłanek pozbawionych podstaw prawnych, np. limitowania liczby osób chcących wykonywać zawód tłumacza danego języka w okręgu sądowym.    Ad 4. Z dniem 27 stycznia 2005 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U. Nr 273, poz. 2702), ww. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych utraciło moc prawną. Nowa ustawa zmieniła w sposób zasadniczy tryb postępowania w sprawach o ustanowienie tłumaczem przysięgłym, określiła wymagania stawiane kandydatom oraz organy właściwe do stwierdzania uprawnień jak i prawa do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego. Prezesi sądów okręgowych utracili kompetencje do ustanawiania tłumaczy przysięgłych, a organem właściwym w tym zakresie stał się Minister Sprawiedliwości, jednakże zarówno procedura wpisu, jak i jego warunki zmieniły się całkowicie. Ustawa o zawodzie tłumacza nie zawiera przepisów przejściowych, jednakże z uwagi na fakt, że postępowania wszczęte przed wejściem w życie ustawy stały się bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych, tj. z powodu zmiany stanu prawnego, należało je umorzyć w trybie art. 105 kpa bez względu na etap, na jakim dana sprawa się znajdowała. Należy także podnieść, że przyjęta w ustawie koncepcja niekontynuowania na dotychczasowych zasadach postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie nowej regulacji w żaden sposób nie była kwestionowana zarówno w toku uzgodnień międzyresortowych, jak też w trakcie prac parlamentarnych nad projektem, w tym również przez uczestniczących w tych pracach przedstawicieli środowisk tłumaczy.    W dniu 13 lipca 2005 r. odbyła się rozprawa w sprawie pana Łukasza Wolniaka przeciwko Ministrowi Sprawiedliwości w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy ustanowienia tłumaczem przysięgłym, sygn. akt VI SA/Wa 683/05. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, oddalił skargę pana Łukasza Wolniaka, uznając za zasadną argumentację Ministra Sprawiedliwości odnośnie do umarzania postępowań o ustanowienie tłumaczem przysięgłym wszczętych przed wejściem w życie nowej ustawy.    Ad 5. Postępowanie o ustanowienie tłumaczem przysięgłym wszczynane było na wniosek kandydata, a zgodnie z art. 61 § 3 kpa momentem jego wszczęcia była chwila doręczenia wniosku organowi. Prezesi sądów okręgowych nie mieli więc podstaw, by odmawiać rozpoczęcia procedur kwalifikacyjnych, tym bardziej że wielu kandydatów chciało uzyskać status tłumacza przysięgłego na podstawie przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia. Nie wszystkie postępowania zostały jednak zakończone przed wejściem w życie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. Wydłużenie procedury następowało zwłaszcza w takich przypadkach, w których prezesi sądów okręgowych zwracali się do Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 106 kpa o wyrażenie zgody, o której mowa w § 18 ust. 2 ww. rozporządzenia.    Postępowania niezakończone należało zaś, zgodnie z tym, co wskazano wyżej, umorzyć jako bezprzedmiotowe.    Ad 6. Ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego nie zawiera regulacji umożliwiających zwrot kosztów postępowań kwalifikacyjnych w sprawach o ustanowienie tłumaczem przysięgłym wszczętych, a nie zakończonych do dnia wejścia w życie ustawy.    Ad 7. Do Ministra Sprawiedliwości wpłynęło kilka wniosków o wpis na ogólnopolską listę tłumaczy przysięgłych, o której mowa w art. 6 ust. 2 ww. ustawy, od osób, w stosunku do których prezes sądu okręgowego wydał decyzję ustanawiającą tłumaczem przysięgłym już po wejściu w życie nowej ustawy. W tych przypadkach, tj. w sytuacji powzięcia wiadomości o ustanowieniu tłumacza decyzją prezesa sądu okręgowego wydaną po dniu 26 stycznia br., Minister Sprawiedliwości wydał postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.    Decyzje odmowne wydane w I instancji przed wejściem w życie ww. ustawy, od których strona odwołała się do Ministra Sprawiedliwości, w wyniku procedury odwoławczej były uchylane - na skutek utraty mocy obowiązującej przez przepisy stanowiące podstawę decyzji - a postępowania pierwszej instancji umarzane zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 in fine kpa. Natomiast osoba ustanowiona tłumaczem przysięgłym decyzją prezesa sądu okręgowego, wydaną przed dniem 27 stycznia 2005 r., a która nie złożyła przed tym dniem przysięgi, nabywa prawo do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego po wpisie na ogólnopolską listę tłumaczy oraz po złożeniu ślubowania przed Ministrem Sprawiedliwości (art. 6 ust. 1 ustawy).    Ad 8. Odnośnie do sprawy pani Beaty Kołodziejczyk należy wskazać, że Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 11 lutego 2005 r. DO-V-0190-67/05 uchylił decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 stycznia 2005 r. i umorzył postępowanie I instancji bez wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, uznając, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe z uwagi na uchylenie przepisów, na podstawie których została wydana decyzja organu I instancji. Była to więc jedna ze spraw, w których przyjęto tryb postępowania wspomniany w odpowiedzi na zapytanie nr 7 interpelacji. Prawidłowość takiego postępowania potwierdził niejednokrotnie NSA, np. w wyroku z dnia 29 kwietnia 1999 r., I SA 1325/98, w którym stwierdzono, że: ˝Jeżeli pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a rozpatrzeniem odwołania uchylone zostały przepisy, które stanowiły podstawę prawną decyzji, organ odwoławczy może jedynie uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie I instancji jako bezprzedmiotowe˝.    Ad 9. W sprawie pani Tatiany Szczygłowskiej postępowanie prowadzone było przez Prezesa Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej. Zainteresowana wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie tłumaczem przysięgłym w dniu 23 sierpnia 2004 r., a wiec w okresie kiedy obowiązywało ww. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych. Prezes Sądu Okręgowego zarządził przeprowadzenie sprawdzianu umiejętności tłumaczenia, co - jak wskazano w odpowiedzi na zapytanie nr 1 i 2 interpelacji - było uzasadnione. Jednakże wskutek zdarzenia losowego - wypadek komunikacyjny - pracownik naukowo-dydaktyczny wyznaczony do sprawdzenia prac oddał je w dniu 28 stycznia 2005 r. W tym czasie obowiązywała już nowa ustawa, a tym samym Prezes Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej nie mógł wydać w sprawie decyzji merytorycznej, postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało więc umorzone. Minister Sprawiedliwości uzyskał informacje o powyższej sprawie dopiero z chwilą wniesienia odwołania przez zainteresowaną. Niezależnie od okoliczności sprawy Minister nie miał prawnych możliwości nakazania ponownego podjęcia postępowania w Sądzie Okręgowym w Bielsku-Białej, skoro przepisy upoważniające Prezesa do ustanawiania tłumaczy przysięgłych przestały obowiązywać.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Jerzy M. Żuralski    Warszawa, dnia 23 września 2005 r.