Odpowiedź na interpelację w sprawie zlikwidowania od 1 stycznia 2004 r. funduszu alimentacyjnego
W związku z interpelacją Posłów: Pani Marii Zbyrowskiej i Pana Waldemara Borczyka, przesłaną pismem znak: SPS-0202-5351/03 z dnia 29 października 2003 roku, w sprawie likwidacji funduszu alimentacyjnego, uprzejmie wyjaśniam: Propozycja likwidacji funduszu alimentacyjnego podyktowana jest faktem, że fundusz alimentacyjny nie spełnia zadań, do jakich był powołany. Wprowadzony został ustawą z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jednolity: Dz. U z 1991 r. Nr 45, poz. 200, z późn. zm.), czyli blisko 30 lat temu, z założeniem, że będzie formą kredytowania osób zobowiązanych do alimentacji, które z jakichś powodów okresowo nie wywiązują się z tego obowiązku. Tymczasem od początku lat dziewięćdziesiątych świadczenia z funduszu alimentacyjnego są najbardziej dynamiczne rozwijającym się świadczeniem socjalnym. Od 1990 roku liczba świadczeniobiorców wzrosła pięciokrotnie; tylko w roku 2002, w stosunku do 2001, liczba wypłaconych świadczeń wzrosła o ponad 340 tys., tj. o 6,1%. Towarzyszy temu malejąca ściągalność długu od osób zobowiązanych do alimentacji (obecnie wynosi ona niecałe 12% ponoszonych wydatków). W efekcie dokonujących się w ostatnich latach zmian świadczenie z funduszu alimentacyjnego utraciło nadany mu pierwotnie charakter umowy kredytowej i stało się typowym świadczeniem socjalnym. Nowemu charakterowi tego świadczenia nie odpowiadają jednak zasady jego przyznawania, dopuszczające niesprawiedliwe, nierówne traktowanie rodzin, zarówno pod względem dostępu do pomocy materialnej ze strony państwa, jak i pod względem wysokości tej pomocy. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku funduszu alimentacyjnego wysokość świadczeń zależy od wyroku sądu, który zasądzając alimenty brał pod uwagę potencjalne możliwości zobowiązanego do alimentacji oraz potrzeby osoby, na rzecz której zasądzono te alimenty, a nie obiektywną sytuację rodziny. Takie postępowanie ma uzasadnienie, jeżeli jego skutkami obciąża się osobę zobowiązaną do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, trudno jednak znaleźć wytłumaczenie w sytuacji, gdy dzieje się to na koszt innych, nierzadko bardziej potrzebujących grup społeczeństwa. Niesprawiedliwa dystrybucja środków publicznych poprzez fundusz alimentacyjny prowadzi więc do znacznego zróżnicowania majątkowego osób otrzymujących świadczenia z tego funduszu. Ponadto oczywistą niesprawiedliwością jest, iż spośród rodzin wychowujących samotnie dzieci i spełniających ustalone kryterium dochodowe, do pomocy finansowej w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego mają prawo tylko te rodziny, w których jest od kogo zasądzić alimenty i do tego tylko te, których alimenty są częściowo choćby nieegzekwowane. Nie mają zaś takiego prawa wdowy i wdowcy, kobiety samotnie wychowujące dzieci nieustalonych ojców, a także rodziny niepełne, które mimo płaconych alimentów wychowują dzieci w warunkach materialnych niejednokrotnie gorszych niż rodziny korzystające z funduszu. W świetle powyższych faktów likwidacja funduszu alimentacyjnego i propozycja bardziej sprawiedliwego podziału środków wydawanych dotychczas w jego ramach znajduje pełne uzasadnienie. Kierując się zasadą sprawiedliwości społecznej rząd przygotował projekt ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została w dniu 12 listopada br. uchwalona przez Sejm RP i skierowana do Senatu. Ustawa przewiduje wprowadzenie w miejsce świadczenia z funduszu alimentacyjnego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. Dodatek będzie przysługiwał w wysokości 170,00 zł miesięcznie na dziecko lub 250,00 zł w przypadku samotnego wychowywania dziecka niepełnosprawnego. Wprowadzenie w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwi więc objęcie pomocą państwa nie tylko około 530 tys. dzieci już obecnie uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale także dodatkowo ponad 120 tys. dzieci z rodzin niepełnych o równie niskich dochodach, pozostających dotąd poza pomocą państwa. Niezależnie od tego świadczenia, w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych rodzinie wychowującej dzieci, także rodzinie niepełnej, przysługiwać będą inne formy pomocy w postaci dodatków związanych z edukacją dzieci. Zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przyznawany będzie po spełnieniu kryterium dochodowego w wysokości 504,00 zł na osobę lub 583,00 zł na osobę, jeśli w rodzinie wychowywane jest dziecko niepełnosprawne. Świadczenia te przysługiwać będą na wszystkie dzieci do ukończenia przez nie 18 roku życia lub do 21 roku, jeżeli uczą się w szkole, a w przypadku uczącej się młodzieży z orzeczonym umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności do 24 roku życia. Jak wynika z powyższego rodzic samotnie wychowujący dziecko nie będzie pozbawiony środków do życia. Przeciwnie, wprowadzenie niezależnego od wyroku sądu świadczenia dla rodzin niepełnych umożliwi poszerzenie kręgu rodzin korzystających z tej szczególnej pomocy. Sprawia, że dostrzeżone zostały problemy innych rodziców samotnie wychowujących dzieci, dotychczas pozbawionych wsparcia ze strony państwa. Wyjaśnić należy, że proponowana likwidacja funduszu alimentacyjnego nie oznacza likwidacji obowiązku i procedury dochodzenia przez komorników sądowych zasądzonych alimentów. Wręcz przeciwnie, powinno to zwiększyć aktywność organów egzekucyjnych jak i samych rodzin w ściąganiu należnych alimentów. Podkreślić trzeba również, że likwidacja funduszu alimentacyjnego nie spowoduje zmniejszenia wydatków na świadczenia rodzinne. W nowym systemie świadczeń rodzinnych środki dotychczas przeznaczane na fundusz alimentacyjny w całości będą wykorzystane na wypłatę dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Konieczne jest także zwrócenie uwagi, że celem reformy świadczeń rodzinnych nie jest ograniczenie środków finansowych z budżetu państwa przeznaczanych na świadczenia rodzinne, lecz ich inny, bardziej sprawiedliwy, podział pomiędzy potrzebujących. Zaplanowano, że po wejściu w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych wydatki na świadczenia przewidziane w tej ustawie będą w latach 2004-2007 nie niższe niż wydatki z budżetu państwa poniesione na świadczenia o charakterze rodzinnym w roku 2003, natomiast od 2008 r. przewidywany jest ich wzrost. Z poważaniem Sekretarz stanu Jolanta Banach Warszawa, dnia 14 listopada 2003 r.
Źródło: