Odpowiedź na interpelację w sprawie zabezpieczenia w budżecie państwa środków finansowych na zwrot wypłaconych przez samorządy kaucji mieszkaniowych
Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem Pana Marszałka z dnia 24 czerwca 2004 r., Nr SPS-0202-7620/04, przy którym przekazana została interpelacja posła Grzegorza Schetyny w sprawie zabezpieczenia w budżecie państwa środków finansowych na zwrot wypłaconych przez samorządy kaucji mieszkaniowych, uprzejmie przekazuję następujące wyjaśnienia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), mienie ogólnonarodowe (państwowe), należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, stało się z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Na podstawie art. 16 tej ustawy nabycie mienia nastąpiło nieodpłatnie. Powołana wyżej ustawa określiła, że z dniem 27 maja 1990 r. weszła w życie m.in. ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym, obecnie ustawa o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 z późn. zm.). Utworzone z ww. dniem gminy - jednostki wyposażone w osobowość prawną - wykonują, zgodnie z art. 2 tej ustawy, zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zawarta w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych konstrukcja pochodnego nabycia mienia przez gminę powoduje konsekwencje określone w art. 36 tej ustawy. Polegają one na tym, że zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin. Powstałe gminy przejęły zatem nie tylko własność nieruchomości, ale również prawa majątkowe. Obowiązek przekazywania części kaucji do budżetu centralnego wynikał z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1960 r. w sprawie wysokości kaucji oraz warunków wynajmowania lokali mieszkalnych w domach nowych i odbudowanych (Dz. U. z 1960 r. Nr 53, poz. 305) i z zarządzenia Ministrów Finansów oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 września 1975 r. w sprawie zasad i trybu wykorzystywania środków wpłaconych na rachunki kaucji mieszkaniowych (M.P. z 1975 r. Nr 28, poz. 175). Wówczas jednak obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej. Terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego czy też rady narodowe, których mienie przejęły gminy (art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę (...), reprezentowały ten sam, w rozumieniu cywilnoprawnym, podmiot - Państwo. W związku z tym nie mogły powstać pomiędzy nimi a budżetem centralnym jakiekolwiek stosunki cywilnoprawne. Skoro takie stosunki nie istniały, nie mogły w nie wstąpić gminy, a ponadto nie mogły z nich powstać żadne wierzytelności. Wobec braku istnienia stosunku o charakterze cywilnoprawnym między radami narodowymi czy organami administracji a budżetem centralnym, skutki późniejszego orzecznictwa dotyczącego zwrotu kaucji, choćby pośrednie, odnosić się mogą wyłącznie do stosunków pomiędzy aktualnie wynajmującym a najemcą. Należy stwierdzić, że gminy lub inne utworzone przez nie jednostki przejęły w 1990 r. zobowiązania z tytułu zwrotu kaucji (w razie konieczności zwaloryzowanej), natomiast roszczenia do Skarbu Państwa o refundację wypłaconych kaucji w ogóle nie mogły powstać. W świetle powyższego nie można uznać za zasadne roszczenia o udział Skarbu Państwa w wydatkach z tytułu zwrotu zwaloryzowanych przez sąd kaucji mieszkaniowych. Są to wydatki z tytułu dokonanych rozliczeń między stronami stosunku najmu. Pragnę również zwrócić uwagę Pana Marszałka, że zasady zwrotu kaucji wpłaconej przez najemcę przed 12 listopada 1994 r. uregulowane są w art. 36 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 z późn. zm). Sąd Najwyższy w podjętej uchwale z dnia 26 września 2002 r. III CZP 58/02 orzekł, że ˝przepis art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie (...) nie wyłącza możliwości stosowania art. 3581 § 3 K.c. w zakresie waloryzacji wierzytelności o zwrot kaucji wpłaconej przez najemcę przed dniem 12 listopada 1994 r.˝ W myśl art. 3581 § 3 K.c., w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub w umowie. Skoro przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 10, 184 i 223) przewidują ugodowe likwidowanie sporów, a żaden przepis nie wyklucza zawarcia między stronami ugody w dziedzinie stosunków cywilnoprawnych, zawarcie ugody co do wysokości waloryzacji kaucji mieszkaniowej jest zatem dopuszczalne. Z poważaniem Podsekretarz stanu Piotr Sawicki Warszawa, dnia 6 lipca 2004 r.
Źródło: