Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprecyzyjnych przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

   Szanowny Panie Marszałku! Uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację Pana Posła Adama Ołdakowskiego, nadesłaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 11 lipca 2006 r., SPS-023-3689/06, w sprawie nieprecyzyjnych przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.    Odpowiadając na pierwsze z pytań zawartych w interpelacji, wskazać należy, że jednym z celów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późń. zm.) było ograniczenie kręgu podmiotów, którym przysługiwało ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie. Stąd też zdecydowano o pozostawieniu takiego przywileju powiatowym (miejskim) rzecznikom konsumentów jedynie w sprawach dotyczących zbiorowych interesów konsumentów. Natomiast w sprawach indywidualnych, tam gdzie chroniony jest indywidualny interes konkretnego konsumenta, z takiego zwolnienia rzecznik korzysta jedynie wówczas, gdy strona postępowania sądowego takie zwolnienie uzyskała. Rozwiązanie takie przyjęto, uznając, że koszty sądowe w konkretnej sprawie powinny obciążać stronę prowadzącą spór i to jej indywidualna sytuacja materialna powinna decydować o ewentualnym przyznaniu jej zwolnienia od kosztów sądowych przez sąd.    Odnosząc się do drugiego pytania zawartego w interpelacji, przyznać trzeba, że zróżnicowanie pozycji powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów w zakresie korzystania z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych wzbudziło szereg kontrowersji. Efektem tego było uchwalenie przez Sejm w dniu 12 maja 2006 r. ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 126, poz. 876), która rozszerzyła ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych przysługujące rzecznikom konsumentów również na sprawy dotyczące ochrony indywidualnych interesów konsumenta. Ustawa wejdzie w życie z dniem 29 lipca 2006 r.    Odpowiadając na trzecie pytanie i analizując kwestię ustawowych zwolnień od kosztów sądowych w odniesieniu do organizacji pożytku publicznego, wskazać należy, że ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874, z późń. zm.), zmieniając obowiązującą wówczas ustawę z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 88 z późn. zm.), zwolniono od obowiązku uiszczania opłat sądowych:    - organizacje pożytku publicznego (z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej),    - organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873), zwaną dalej ˝ustawą o pożytku˝, w sprawach dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.    Ponadto ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zmieniła ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855), zwalniając od opłat sądowych postępowanie w sprawach o wpis stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej do Krajowego Rejestru Sądowego.    Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych nie przewiduje zwolnienia od opłat sądowych dla fundacji i organizacji pożytku publicznego. Jest to wynikiem założeń, które legły u podstaw jej uchwalenia, a jednym z nich jest kompleksowa, całościowa, spójna regulacja problematyki kosztów sądowych w sprawach cywilnych, w miejsce poprzedniej - pochodzącej sprzed niemal 40 lat, która była niedostosowana do współczesnych warunków gospodarczych i społecznych oraz porządku prawnego, w tym także wynikającego z przepisów aktualnie obowiązującej Konstytucji RP.    Jedną z istotnych zmian w stosunku do stanu obowiązującego dotychczas jest ograniczenie ustawowych zwolnień od kosztów sądowych zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. Uchyleniu uległ szereg zwolnień od kosztów zawartych w ustawach szczególnych, zaś podmioty, które utraciły przywilej ustawowego zwolnienia, mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych na zasadach ogólnych, określonych w art. 101 i następnych ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.    Przedmiotowa ustawa uchyliła m.in. art. 8 ustawy o fundacjach (Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203), zwalniający fundacje z opłat za wpisy do rejestru, jednak nie uchyliła analogicznego art. 17 ust. 4 Prawa o stowarzyszeniach. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uczyniła też martwym przepis art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o pożytku publicznym i o wolontariacie zwalniający, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, organizacje pożytku publicznego od opłat sądowych. Ponieważ przedmiotowe odrębne przepisy zawarte były w uchylonej ustawie z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przeto organizacjom tym w obecnym stanie prawnym zwolnienie od opłat sądowych przysługiwać nie będzie. Oznacza to, że zarówno fundacje, jak i organizacje posiadające status pożytku publicznego zobowiązane są do uiszczania opłaty sądowej tak za wpis, jak i za zmiany w rejestrze, natomiast stowarzyszenia nie będą ponosić żadnych opłat.    Pozostawienie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855, z późn. zm.) w obowiązującym systemie prawnym nie jest jednak wynikiem celowego zróżnicowania pozycji stowarzyszeń i fundacji oraz organizacji pożytku publicznego w zakresie korzystania przez nie z ustawowych zwolnień od kosztów sądowych. Projekt nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych powstał w okresie poprzedzającym wejście w życie art. 17 ust. 4 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, przyznającego stowarzyszeniom zwolnienie od opłaty sądowej, dlatego wśród przepisów uchylających zwolnienia od opłat sądowych, zawartych w projekcie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nie znalazł się przepis art. 17 ust. 4 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Zaistniały stan rzeczy nie jest zatem wynikiem zamierzonego działania ustawodawcy, a jedynie niedopatrzenia legislacyjnego.    Niemniej jednak obecny stan prawny powoduje nierówne traktowanie organizacji pozarządowych. Jest to niekorzystne, zwłaszcza dla organizacji pożytku publicznego, bowiem organizacje te, by uzyskać status organizacji pożytku publicznego, musiały spełnić najwyższe standardy ˝trzeciego sektora˝, które ustawodawca sformalizował w art. 20 (z uwzględnieniem art. 21) ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.). W związku z powyższym, zachodzi konieczność zapewnienia równości i jednakowych warunków dla realizacji celów społecznie użytecznych dla wszystkich organizacji pozarządowych.    Aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości opracowywany jest projekt ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, działa również zespół, którego zadaniem jest ocena funkcjonowania przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W ramach prac nad powyższym projektem analizowane są również niespójności występujące w przepisach ustawy, wskazane w interpelacji.    Z wyrazami szacunku    Sekretarz stanu    Beata Kempa    Warszawa, dnia 21 lipca 2006 r.