Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie ratowania dziedzictwa kulturowego

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pani poseł Grażyny Jolanty Ciemniak z dnia 29 września (SPS-023-5192/06), pragnę zapewnić, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznaje ochronę zbiorów zgromadzonych w muzeach w Polsce za jedno ze swych podstawowych zadań.    Głównym problemem związanym z zabytkami, które po wojnie były przekazywane do muzeów, jest brak właściwej dokumentacji. Ta sytuacja stwarza ogromne trudności zarówno w ustalaniu właścicieli obiektów, jak i zgodności przejęć z wówczas obowiązującym prawem. Zabytki były przejmowane na mocy decyzji ówczesnych władz administracyjnych. Część przedmiotów trafiła do muzeów dzięki muzealnikom starającym się zabezpieczyć mienie porzucone; część obiektów natomiast znalazła się w muzeach w wyniku realizacji dekretu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, częściowo uchylonego (§ 11 pkt 1), jako wychodzący poza delegację zawartą w powyższym dekrecie PKWN, przez wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995 r. (sygn. akt II S.A. 1499/94). We wszystkich tych przypadkach nie uwzględniano praw własnościowych, a wpis tych zabytków do inwentarzy muzealnych stwarzał domniemanie, iż stanowią one własność muzeów. Muzealnicy zabezpieczali i konserwowali te obiekty, traktując je jako dobro ogólnonarodowe. Należy podkreślić, że w niektórych muzeach, takich jak Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Kielcach czy Muzeum Okręgowe w Tarnowie, sporne zabytki tworzą podstawową część stałych ekspozycji. Wycofanie obiektów ze zbiorów z pewnością obniżyłoby rangę i znaczenie edukacyjne tych placówek.    Po 1989 r. nastąpił wzrost zainteresowania właścicieli odzyskaniem utraconych zabytków i próbami rewindykacji mienia. Wpływ na wzrost roszczeń miało także powstanie rynku antykwarycznego i możliwości sprzedaży zabytków na rynku krajowym. Część spraw trafiła na wokandy sądowe i znalazła swój finał w wyrokach sądów powszechnych.    Od początku lat 90. parlament RP podejmował, w ramach tzw. ustawy reprywatyzacyjnej, próby kompleksowego uregulowania statusu spornych kolekcji. Resort kultury aktywnie uczestniczył w dyskusjach środowiska muzealników, jak i w debatach toczących się w stosownych komisjach sejmowych zajmujących się tą problematyką. Niestety parlament dotąd nie przyjął stosownych aktów mogących uregulować kwestie związane z reprywatyzacją. W lipcu 2002 r. Rząd RP sprawę uregulowania tematyki reprywatyzacji i odszkodowań za przejęte po wojnie mienie powierzył do prowadzenia Ministrowi Skarbu Państwa. Ówczesny Minister Kultury spowodował włączenie do założeń do stosownej ustawy również odszkodowań za przejęte obiekty zabytkowe i muzealia. Pierwsze czytanie omawianego projektu ustawy odbyło się 6 września tego roku, po czym został on skierowany do Komisji Nadzwyczajnej, stworzonej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o rekompensatach za przejęte przez państwo nieruchomości oraz niektóre inne składniki mienia. Przyjęcie tego ustawowego rozwiązania dostatecznie reguluje kwestię własności obiektów zabytkowych i muzealiów i nie wymaga dodatkowych inicjatyw mających na celu ochronę tego dziedzictwa.    Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego będzie natomiast wspierał finansowo, w miarę posiadanych środków, wykup obiektów utraconych w wyniku wyroków sądu. Minister niejednokrotnie podejmował i nadal podejmuje - w przypadkach niekorzystnych dla muzeów wyroków sądowych - próby mediacji z właścicielami, starając się o pozostawienie części kolekcji w muzeach, a także dokonując wykupu najcenniejszych zabytków na rzecz muzeów ze środków własnych. W ostatnim czasie Minister odkupił od przedstawiciela rodziny Tarnowskich zbiór grafik dla Muzeum Narodowego w Warszawie. Zamierza także, wspólnie z władzami samorządowymi województwa świętokrzyskiego, wykupić kolekcję rodziny Wielopolskich na rzecz Muzeum Narodowego w Kielcach, utraconą na skutek prawomocnego wyroku sądowego.    Mam nadzieję, że pani poseł uzna powyższe wyjaśnienia za wystarczające.    Łączę wyrazy głębokiego szacunku    Podsekretarz stanu    Tomasz Merta    Warszawa, dnia 10 listopada 2006 r.