Odpowiedź na interpelację w sprawie protestów przedsiębiorców przeciwko projektowi ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy
Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pana Posła Józefa Stępkowskiego oraz grupy posłów, przekazaną przez Pana Marszałka przy piśmie z dnia 7 września br., znak: SPS-023-4516/06, dotyczącą protestów przedsiębiorców przeciwko projektowi ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, uprzejmie wyjaśniam, co następuje: Projekt ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy zawarty w druku sejmowym nr 712 jest prezydencką propozycją nowej ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która miałaby zastąpić obecnie obowiązującą ustawę z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Nie mogę zatem komentować intencji projektodawcy, które przesądziły o przyjęciu w projekcie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy konkretnych rozwiązań prawnych. Jak wynika z uzasadnienia do projektu, ma on zapewnić przede wszystkim realizację dwóch celów, tj. rozszerzenie kontrolnych kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy oraz wzmocnienie instrumentów prawnych służących skuteczniejszej walce z naruszeniami prawa pracy przez pracodawców. Realizację zakładanych celów mają zapewnić proponowane rozwiązania, w szczególności poszerzenie zakresu zadań Państwowej Inspekcji Pracy o kontrolę przestrzegania przepisów dotyczących legalności zatrudnienia, ścigania wykroczeń związanych m.in. z kontrolą legalności zatrudnienia oraz wykroczeń przewidzianych w ustawie o informowaniu i konsultowaniu pracowników, a także uznanie, że nakazy wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń ze stosunku pracy podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Realizacji zakładanych celów służyć mają również proponowane zmiany w kilku innych ustawach, zwłaszcza dotyczące podwyższenia wysokości grzywny w celu przymuszenia (w celu wykonania decyzji administracyjnej), podwyższenia wysokości grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (proponuje się wysokość od 1000 zł do 30 000 zł), wprowadzenia nowego przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową - zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 3 - polegającego na niewykonaniu, zgodnie z orzeczeniem sądu, obowiązku wypłaty wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia ze stosunku pracy, przyznania inspektorowi pracy w postępowaniu mandatowym prawa do nakładania wyższej niż dotychczas kary grzywny (w wysokości do 2000 zł, a w warunkach ˝recydywy˝ - w wysokości do 5000 zł). Pragnę wyjaśnić, że Rada Ministrów w dniu 5 września br. przyjęła pozytywne stanowisko do prezydenckiego projektu ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (druk nr 712), uznając, że skupienie w jednej instytucji uprawnień kontrolnych związanych z przestrzeganiem przepisów prawa pracy oraz przepisów dotyczących legalności zatrudnienia sprzyjać będzie sprawniejszemu i skuteczniejszemu egzekwowaniu przestrzegania obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie. Ponadto Rada Ministrów uznała, że propozycja podwyższenia kary za wykroczenia i przestępstwa w obszarze prawa pracy zapewni skuteczniejszą realizację prewencyjnej funkcji kary wobec nieuczciwych pracodawców. Natomiast w odpowiedzi na pytanie: ˝Czy nie można przeznaczyć części nadwyżki, jaką ma Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na udzielanie pożyczek dla pracowników, którzy mają problemy z wypłacalnością pensji˝, uprzejmie wyjaśniam, że udzielanie pożyczek z państwowego funduszu celowego, jakim jest Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, osobom fizycznym pozostającym w kłopotach finansowych z powodu niewypłacania im w terminie wynagrodzeń przez pracodawców, prawnie i systemowo nie jest możliwe. Działalność pożyczkowa pozostaje poza zakresem ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Jeśli natomiast wystąpienie stanowi postulat przywrócenia, skreślonego z dniem 1 stycznia 2002 r., art. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy - stanowiącego o udzielaniu pożyczek pracodawcom ˝w razie niewypłacenia pracownikom wynagrodzenia za pracę w związku z przejściowymi trudnościami finansowymi pracodawcy, utrzymującymi się dłużej niż miesiąc˝ - rozwiązanie takie nie zostało też uwzględnione w nowej ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr 158, poz. 1121) z kilku powodów, a mianowicie z uwagi na konieczność pilnej implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2002/74/WE z dnia 23 września 2002 r. (czas na jej wdrożenie do przepisów krajowych minął w październiku 2005 r.), a także z uwagi na wskazane niżej uwarunkowania nie uwzględniono w projekcie ustawy żadnych rozwiązań w tym zakresie. Uchwalona ustawa zawiera zatem wyłącznie przepisy wymagane zmienioną dyrektywą i w całości będzie podlegała ocenie Komisji Europejskiej. Udzielanie pożyczek z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stanowiło działalność niezwiązaną z postanowieniami dyrektywy Rady nr 80/987/EWG z dnia 12 października 1980 roku dotyczącej ustawodawstwa Państw Członkowskich odnoszącego się do ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy. Również dyrektywa nr 2002/74/WE z dnia 23 września 2002 r. nie przewiduje takich pożyczek. Zatem omawiane pożyczki, w świetle prawa europejskiego, nie dotyczą ochrony roszczeń pracowników w razie niewypłacalności pracodawcy. Również w toku prac sejmowych nad projektem ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy nie zdecydowano się na rozszerzenie jej przepisów na kwestie pożyczek dla pracodawców. Połączone Komisje: Pracy oraz Sprawiedliwości i Praw Człowieka - jak wskazał Poseł Sprawozdawca - zaproponowały jedynie wprowadzenie do ustawy art. 49, stanowiącego, że po roku funkcjonowania zmienionej ustawy oraz sprawdzeniu finansów Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w razie wystąpienia nadwyżki środków będzie możliwe ponowne rozważenie omawianych rozwiązań. Analizie możliwości powrotu do idei udzielania pożyczek pracodawcom ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powinna jednakże towarzyszyć obawa, że ewentualne przeznaczenie części środków Funduszu na uboczne cele, inne niż wymaga tego dyrektywa, mogłoby ponownie zagrozić realizacji podstawowych zadań Funduszu, tj. ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Fatalne doświadczenie z lat 2000-2001, gdy w okresie półtora roku wykorzystano pod nadzorem społecznym zarówno całą nadwyżkę finansową FGŚP, jak i przychody bieżące do tego stopnia, że zaprzestano wypłat świadczeń pracownikom zatrudnionym przez niewypłacalnych pracodawców, wykazało, że należy żywić poważne obawy przed powtórzeniem się tej sytuacji. Ponadto pragnę zauważyć, iż po przystąpieniu Polski do UE udzielanie pomocy pracodawcom powinno być zgodne z wydanym przez Komisję Europejską komunikatem: ˝Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw˝ (2004/C 244/02) (Tekst mający znaczenie dla EOG), co oznaczałoby m.in. konieczność ustanowienia ˝programu pomocowego˝ podlegającego notyfikacji Komisji Europejskiej. Z poważaniem Sekretarz stanu Elżbieta Rafalska Warszawa, dnia 26 września 2006 r.
Źródło: