Odpowiedź na interpelację w sprawie rosnącej dysproporcji między eksportem a importem w obrotach handlowych Polski
Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do interpelacji Pana Posła Wojciecha Wilka z dnia 11 maja br. (nr SPS-023-7947/07) w sprawie rosnącej dysproporcji miedzy eksportem a importem w obrotach handlowych Polski, przedkładam stanowisko w przedmiotowej sprawie. 1. Co oznacza dla Polski wciąż pogłębiający się ujemny bilans handlowy? Rok ubiegły był kolejnym rokiem z rzędu dynamicznego wzrostu zarówno eksportu, jak i importu. Według wstępnych danych GUS w 2006 r. eksport wzrósł o 22,6%, osiągając poziom ponad 87,5 mld EUR, natomiast import o 23,2% do poziomu blisko 100,0 mld EUR. Od początku obecnej dekady do ubiegłego roku dynamicznemu wzrostowi polskich obrotów handlowych towarzyszyła systematyczna poprawa stanu ich zrównoważenia (z ponad -18 mld EUR w 2000 r. do -12,5 mld EUR w roku ubiegłym). W roku ubiegłym rzeczywiście odnotowano zahamowanie tej tendencji i wzrost deficytu obrotów towarowych z -9,7 mld EUR do -12,5 mld EUR. Zaważyły na tym głównie trzy czynniki, a mianowicie: a) wyraźne ożywienie gospodarcze wyrażające się przyspieszeniem wzrostu PKB z 3,6% w 2005 r. do 6,1% w roku ubiegłym, osiągnięte głównie dzięki ożywieniu popytu krajowego, w tym spożycia indywidualnego i inwestycji. Warto dodać, że obok znaczącego wzrostu wynagrodzeń brutto w większości sektorów gospodarczych (np. w przemyśle o 5,2%, a w budownictwie o 10%) rok ubiegły przyniósł ogólny wzrost nakładów inwestycyjnych o ponad 20%. Wysoki na tle ostatnich lat był także wzrost produkcji sprzedanej przemysłu (o 11,8%). Wspomniane pozytywne zjawiska w gospodarce w naturalny sposób pociągnęły za sobą przyspieszenie importowe, zwłaszcza w grupie importu inwestycyjnego i zaopatrzeniowego, czyli związanego z rozwojem gospodarczym; b) wzrost cen importowanych podstawowych produktów mineralnych, szczególnie ropy naftowej i gazu ziemnego. W roku ubiegłym wzrost wartości importu, a tym samym pogłębienie deficytu z tego tytułu szacuje się na ok. 2,2 mld EUR; c) pokaźny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), który nieuchronnie pociąga za sobą w pierwszym etapie wzrost importu inwestycyjnego, a następnie importu zaopatrzeniowego. Szacuje się, że w przypadku Polski zainwestowanie przez zagranicznego przedsiębiorcę 1 mld EUR stwarza impuls do dodatkowego wzrostu importu związanego z tą inwestycją o ok. 300 mln EUR już po pięciu kwartałach od decyzji o inwestycji. W kolejnych kwartałach impuls ten maleje do zera. Skumulowana wartość importu związanego z napływem 1 mld EUR w postaci BIZ wynosi prawie 2,5 mld EUR. Według danych szacunkowych NBP w 2006 r. odnotowano napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych o wartości prawie 11,7 mld EUR wobec ok. 7,7 mld EUR w 2005 r. oraz 10,2 mld EUR dwa lata temu. Przy założeniu względnej stabilności cen surowców energetycznych, przewiduje się, iż w nadchodzących latach siła oddziaływania ożywienia gospodarczego oraz napływu BIZ będzie nadal duża. Przełoży się to na utrzymanie wysokiej dynamiki importu i w efekcie na dalsze pogłębienie deficytu obrotów (m.in. w perspektywie wzmożonych działań inwestycyjnych w związku z organizacją Euro 2012). Należy podkreślić, że import sam w sobie nie może być kwalifikowany jako zjawisko szkodliwe, szczególnie w przypadku krajów takich, jak Polska, przechodzących dynamiczny proces modernizacji gospodarki nieodłącznie związany ze wzmożonym importem nowoczesnych dóbr inwestycyjnych i zaopatrzeniowych. Szacuje się, że ok. 85% sprowadzanych do Polski wyrobów to import zaopatrzeniowy i inwestycyjny. Jak już wspomniano, znaczna część polskiego importu wynika z napływu BIZ, stąd zwiększający się deficyt z takimi krajami, jak Republika Korei i Japonia, oraz nadal wysoki, choć zmniejszający się, deficyt z Włochami. Rozpatrując kwestię ujemnego salda obrotów handlu zagranicznego Polski, można zadawać sobie pytanie, jaka jest bezpieczna granica deficytu. Jednak trudno z góry określić poziom deficytu handlowego, po przekroczeniu którego występuje realne zagrożenie dla stabilności makroekonomicznej. Niegdyś uważano, że takim poziomem jest 6% PKB, ale na początku dekady ujemny bilans handlowy przekraczał nawet 10% PKB, nie pociągając za sobą poważniejszych zakłóceń w gospodarce. W roku ubiegłym relacja deficytu obrotów towarowych handlu zagranicznego do PKB wyniosła około 4,6% i może być oceniana jako umiarkowana. W tym kontekście warto również zwrócić uwagę na wielkość rezerw walutowych. Jednym z celów ich utrzymywania jest zagwarantowanie płynności w przypadku powstawania deficytu płatniczego. Oficjalne rezerwy mogą być wykorzystywane do bezpośredniego finansowania nierównowagi bilansu płatniczego. Wśród głównych miar określania poziomu rezerw walutowych wymienia się zazwyczaj relację poziomu rezerw walutowych do wartości miesięcznego importu. Dla Polski poziom ten kształtuje się od kilku lat podobnym poziomie (ok. 5) i jest jednym z wyższych wśród krajów UE. 2. Co robi nasz rząd, by ten niekorzystny wskaźnik ograniczać? W dobie globalizacji, otwierania rynków i liberalizacji handlu światowego wszelkie środki bezpośredniego sterowania strumieniami handlu zagranicznego są ograniczone, podobnie jak oddziaływanie pośrednie, np. poprzez kurs walutowy (szczególnie od momentu jego upłynnienia przed 6 laty). W takiej sytuacji jedyną możliwością ograniczenia deficytu w handlu zagranicznym Polski jest dalsza ekspansja eksportowa, szczególnie na rynki rozwijające się. Dopuszczane przez regulacje WTO i OECD instrumenty oficjalnego wspierania eksportu zostały zawarte w przygotowywanej Strategii promocji gospodarczej Polski 2007-2015. W dokumencie tym zakłada się dalszą aktywizację działalności w sferze finansowej infrastruktury wspierania eksportu przez państwową Korporację Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE SA) w postaci ubezpieczeń kredytów eksportowych i gwarancji eksportowych, w tym realizowanych na rachunek Skarbu Państwa. Rozpatrując specyfikę deficytu handlu zagranicznego Polski, nie sposób pominąć problematyki struktury geograficznej handlu. Warto zauważyć, iż szczególnie wyraźny kontrast widoczny jest pomiędzy wymianą Polski z rynkami UE a obrotami z Rosją i Chinami. O ile w handlu z pierwszymi znaczny deficyt -8,5 mld EUR w 2000 r. przekształcił się w nadwyżkę prawie 4,8 mld EUR w roku 2006, to w obrotach z drugimi deficyt pogłębił się w tym czasie ponad dwukrotnie (z ok. -5,5 mld EUR do prawie -11,5 mld EUR). Szanse na odwrócenie tendencji pogłębiania się ujemnego salda obrotów z Rosją i Chinami wydają się niewielkie. W przypadku Rosji deficyt determinowany jest niezbędnym importem surowców przy ich rosnących cenach, a także w pewnej mierze restrykcjami strony rosyjskiej wymierzonymi w polski eksport (mięso i produkty roślinne). Jednak pomimo pewnych ograniczeń całkowity eksport na ten rynek utrzymuje wysoką dynamikę. W roku ubiegłym eksport do Rosji wzrósł o 18,4%, a w I kwartale br. - o blisko 35%. Natomiast rosnący deficyt w handlu z Chinami jest od lat następstwem dynamicznej ekspansji gospodarczej i eksportowej gospodarki chińskiej oraz wysokiej konkurencyjności cenowej tamtejszych towarów, osiąganej dzięki ogromnym zasobom taniej i mobilnej siły roboczej oraz niskim kosztom osłon socjalnych. 3. Jakie działania mające na celu promocję polskich przedsiębiorstw i towarów produkowanych w naszym kraju podejmuje polski rząd? Ministerstwo Gospodarki od lat 80., początkowo w oparciu o celowy Fundusz Promocji Eksportu, następnie o stałą pozycję budżetu państwa - część 20 gospodarka, dział 500 handel, rozdział 50005 promocja eksportu, prowadzi szereg działań promocyjnych, mających na celu kreowanie pozytywnego wizerunku polskiej gospodarki, rozwój współpracy gospodarczej z zagranicą i przede wszystkim wzrost polskiego eksportu. Działalność promocyjna Ministerstwa Gospodarki odbywa się poprzez: - udzielanie pomocy publicznej dla polskich przedsiębiorców, przeznaczonej na refundację części kosztów realizowanych przez firmy działań na rzecz promocji; - realizację własnych przedsięwzięć i działań promocyjnych oraz finansowanie kosztów przedsięwzięć w zakresie promocji i wspierania eksportu zlecanych przez MG. Od czasu akcesji Polski do Unii Europejskiej działania w pierwszym obszarze podlegają wspólnotowym przepisom o pomocy publicznej. W wymiarze regulacji krajowych opierają się na rozporządzeniach Rady Ministrów (6) lub Ministra Gospodarki (2) w formule pomocy de minimis, która została uznana za najwygodniejszą dla zaprezentowania Komisji Europejskiej z uwagi na nieznaczne w stosunku do limitu tej pomocy wypłaty kwot dotacji. Rozporządzenia Rady Ministrów wygasają 30 czerwca br., a rozporządzenia dotyczące dopłat do targów i misji, wdrażane w ramach SPO WKP lata 2004-2006, w połowie 2008 r. Aktualnie funkcjonującymi instrumentami wspierania eksportu są: a) wsparcie przedsiębiorstw uczestniczących w targach i wystawach za granicą oraz w misjach gospodarczych związanych z udziałem w targach i wystawach za granicą, b) dofinansowanie branżowych projektów promocyjnych, c) dofinansowanie udziału w szkoleniach w ramach Akademii Handlu Zagranicznego, d) dofinansowanie kosztów uzyskania certyfikatów eksportowych, e) dofinansowywanie kosztów organizacji przedsięwzięć promocyjnych (konferencje, seminaria, imprezy promocyjne), f) dofinansowywanie publikacji wydawnictw i materiałów promocyjnych, g) wspieranie organizacji konsorcjów eksportowych - ˝domów polskich˝, h) Portal Promocji Eksportu, i) finansowe instrumenty promocji i wspierania eksportu znajdujące się w kompetencji Ministra Finansów. Propozycje utrzymania instrumentów wsparcia eksportu w okresie 2007-2013 W oparciu o ˝Założenia do Strategii promocji gospodarki polskiej 2007-2015˝ Minister Gospodarki prowadzi działania nakierowane na skoncentrowanie narzędzi interwencji przyczyniających się do realizacji celów, którymi są m.in. rozwój eksportu, wzrost sprzedaży na Jednolitym Rynku Europejskim, wzrost napływu inwestycji zagranicznych do Polski, zwiększenie polskich inwestycji za granicą, wspieranie procesu umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw oraz wzrost udziału gospodarki turystycznej w tworzeniu PKB Polski. Dla realizacji tych celów wykorzystane zostaną krajowe środki publiczne oraz fundusze strukturalne Unii Europejskiej. Ponadto Minister Gospodarki podjął decyzję o możliwości stosowania do 2013 r., po pewnej modyfikacji, tych z aktualnie obowiązujących instrumentów, które cieszą się największym zainteresowaniem przedsiębiorów, a nie pokrywają się z innymi instrumentami finansowanymi ze środków funduszy strukturalnych lub wykorzystywane są w merytorycznej działalności Ministerstwa Gospodarki. Dotyczy to następujących instrumentów: - dofinansowanie branżowych projektów promocyjnych, - dofinansowanie kosztów uzyskania certyfikatów eksportowych, - dofinansowywanie kosztów organizacji przedsięwzięć promocyjnych (konferencje, seminaria, imprezy promocyjne), - dofinansowywanie publikacji wydawnictw i materiałów promocyjnych. Jednocześnie zrezygnowano z przedłużania okresu obowiązywania następujących instrumentów: - Dofinansowanie udziału w szkoleniach w ramach Akademii Handlu Zagranicznego - szkolenia przedsiębiorców finansowane są ze środków: aktualnie SPO ˝Rozwój Zasobów Ludzkich˝ a w przyszłości z PO ˝Kapitał Ludzki˝. W programach tych zabezpieczone są duże, wystarczające środki na podnoszenie kwalifikacji przedsiębiorców i ich pracowników. - Wspieranie organizacji konsorcjów eksportowych - ˝domów polskich˝. Instrument ten był źle opracowany i od roku 2005 żadne konsorcjum nie uzyskało wsparcia. W ramach PO ˝Innowacyjna Gospodarka˝ przewidywane jest wsparcie wspólnych przedsięwzięć grup przedsiębiorców, jako beneficjenci tego działania (5.1) wskazane są: klastry innowacyjne, a także eksportowe. Przy opracowywaniu szczegółowych dokumentów wdrożeniowych dla tego działania powinny zostać wykorzystane doświadczenia z realizacji wyżej wymienionego instrumentu. Jednocześnie planuje się rozbudowę Portalu Promocji Eksportu, w kierunku jego większej przydatności dla sektora przedsiębiorców, szczególnie MŚP. Rozbudowa portalu nie wymaga nowelizacji obowiązujących przepisów prawa a jedynie zapewnienie większych środków dla instytucji, która będzie odpowiadała za funkcjonowanie portalu (aktualnie jest to PAIiIZ). Środki na serwis internetowy dla eksporterów zapisane są w poddziałaniu 6.5.1 PO ˝Innowacyjna Gospodarka˝. Minister Gospodarki w najbliższym czasie przystąpi do nowelizacji następujących rozporządzeń: - Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. W sprawie udzielania pomocy de minimis na realizację przedsięwzięć wydawniczych promujących eksport. - Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 w sprawie udzielania pomocy de minimis na realizację branżowych projektów promocyjnych w zakresie eksportu; - Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 w sprawie udzielania pomocy de minimis na uzyskanie certyfikatu wyrobu wymaganego na rynkach zagranicznych; - Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na realizację niektórych przedsięwzięć w zakresie promocji i wspierania eksportu. 4. Jak postrzegana jest polska marka w Europie i na świecie? Decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 kwietnia 2006 r. jednoznacznie umieszczono projekt ˝Marka dla Polski˝ w Radzie Promocji Polski, a więc organie koordynowanym przez Ministra Spraw Zagranicznych. Problematyka marketingu narodowego jest wielowymiarowa i wykracza poza obszar promocji gospodarki, za który odpowiada Minister Gospodarki. Waga problematyki promocji kultury i dziedzictwa narodowego, historii oraz tradycji narodowej w całym spektrum możliwych i koniecznych do podjęcia działań w ramach projektu ˝Marka dla Polski˝ w pełni uzasadnia koordynacyjną rolę resortu spraw zagranicznych. W ramach tych prac Ministerstwo Spraw Zagranicznych zamówiło w Krajowej Izbie Gospodarczej ˝Raport o strategii komunikacji i wizualizacji naszego kraju za granicą˝, który został sfinansowany z rezerwy celowej. Raport zawiera wyniki wielu ciekawych badań dotyczących marketingu narodowego oraz wskazań dla polityki gospodarczej w tym zakresie, na przykład wyniki badań opinii publicznej w USA, Wielkiej Brytanii oraz Rosji przeprowadzone przez TNS-OBOP w listopadzie i grudniu 2007 roku na zlecenie Krajowej Izby Gospodarczej mające na celu weryfikację siły marki Polska (nieautoryzowany skrót)*). Najważniejszym wnioskiem wynikającym z badań jest wciąż niewielki poziom wiedzy na temat Polski zarówno w USA, jak i w krajach europejskich. Prawie połowa Brytyjczyków i Rosjan ma obojętny stosunek do Polski i tylko 7% z nich odwiedziło kiedykolwiek Polskę. 80% Amerykanów deklaruje, że na temat Polski nie wiedzą niczego. Wyniki te wskazują, jak wiele wysiłku trzeba będzie włożyć w działania mające na celu wykreowanie pozytywnego wizerunku Polski w świecie. Jak wskazują wyniki badań, Wschód uznaje Polskę za kraj nowoczesny, natomiast Zachód widzi nas raczej jako państwo konserwatywne i ograniczane przez nadmierną biurokrację. Wschód postrzega Polskę jako kraj wolnorynkowy i otwarty na rozwój przedsiębiorczości, zaś Zachód uważa wprost przeciwnie. Wizerunek Polski dynamicznie ewoluuje, szczególnie po akcesji do Unii Europejskiej. Gospodarka rozwija się w szybkim tempie, podobnie jak eksport, inwestycje i turystyka. O poprawie wizerunku naszej gospodarki świadczy podnoszenie ocen międzynarodowych agencji ratingowych, takich jak Standard & Poor˝s, który ostatnio podniósł ocenę wiarygodności Polski z BBB+ do A-. Z poważaniem Minister Piotr Grzegorz Woźniak Warszawa, dnia 1 czerwca 2007 r.
Źródło: