Nagłówki

Odpowiedź na interpelację w sprawie polsko-białoruskiej współpracy transgranicznej

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pana Posła Czesława Fiedorowicza oraz grupy posłów (pismo nr SPS-023-9300/07 z dnia 28 sierpnia 2007 r.) w sprawie polsko-białoruskiej współpracy transgranicznej uprzejmie informuję, że w interesie Rzeczypospolitej Polskiej leży rozwijanie dobrosąsiedzkich stosunków z Republiką Białorusi oraz wspieranie intensyfikacji kontaktów pomiędzy społeczeństwami obu państw. Jednocześnie jednak wzajemne stosunki są w dużym stopniu uwarunkowane sytuacją wewnętrzną w tym kraju. Jesteśmy zaniepokojeni powtarzającymi się przypadkami prześladowania oponentów politycznych, represjami wobec środowisk niezależnych. Rząd Polski domaga się od strony białoruskiej poszanowania praw polskiej mniejszości narodowej oraz przestrzegania standardów demokratycznych, takich jak wolność słowa i pluralizm polityczny.    Jednocześnie Polska jest przeciwnikiem budowania muru dzielącego kontynent na Wschód i Zachód, jest też przeciwnikiem izolacji państwa i społeczeństwa białoruskiego na arenie europejskiej. Jako członek Unii Europejskiej opowiadamy się za koniecznością włączenia Białorusi we współpracę w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Pozytywnie oceniamy niektóre gesty władz białoruskich zmierzające do normalizacji i nawiązania bliższej współpracy z UE. Zaliczyć do nich można decyzję o otwarciu przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Mińsku oraz propozycje współpracy złożone na forum państw członków Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Władze w Mińsku powinny jednak zdawać sobie sprawę, że warunkiem rozpoczęcia pogłębionego dialogu ze Wspólnotami Europejskimi jest poczynienie przekonujących kroków w zakresie demokratyzacji państwa i respektowania praw człowieka, w szczególności wolności słowa i prawa do istnienia niezależnych organizacji pozarządowych.    Polsko-białoruską granicę, która jest również zewnętrzną granicą Unii Europejskiej, cechuje duża intensywność ruchu osób i towarów nie tylko między naszymi krajami, ale także między UE i FR. Mniejszość polska w RB (ok. 400 tys. osób) jest najliczniejszą polską diasporą w krajach b. ZSRR. Polska opowiada się za rozwojem współpracy transgranicznej i regionalnej UE z Białorusią, kontaktów międzyludzkich oraz wspieraniem prywatnej przedsiębiorczości. Wsparcie to powinno służyć przekazywaniu społeczeństwu białoruskiemu doświadczeń dotyczących reform politycznych i gospodarczych.    W ramach ww. współpracy:    w 2005 r.:    - 8 czerwca 2005 r. podpisane zostało Porozumienie pomiędzy rządami obu krajów ws. rekonstrukcji granicznego odcinka Kanału Augustowskiego,    - 8 grudnia w Białej Podlaskiej odbyła się konferencja ˝Przyjazna Granica - perspektywy polsko-białoruskiej współpracy transgranicznej w kontekście poprawy warunków przekraczania wschodniej granicy Unii Europejskiej˝, zorganizowana przez Urząd Miasta Biała Podlaska oraz Fundację im. S. Batorego;    w 2006 r.:    - 8 lutego w Izbie Przemysłowo-Handlowej w Białymstoku odbyło się polsko-białoruskie spotkanie biznesowe. Oficjalnej delegacji przedsiębiorców białoruskich przewodniczył prezes Białoruskiej Izby Przemysłowo-Handlowej Władimir Bobrow. Obecni byli Ambasador Paweł Łatuszka, Marszałek Województwa Podlaskiego Janusz Krzyżewski, prezes KIG Andrzej Arendarski i prezes Polsko-Białoruskiej Izby Przemysłowo-Handlowej Józef Łochowski,    - 26 kwietnia na przejściu granicznym Bruzgi-Kuźnica Białostocka na granicy białorusko-polskiej odbyło się kolejne posiedzenie Podkomisji ds. Przejść Granicznych i Infrastruktury Białorusko-Polskiej Międzyrządowej Komisji Koordynacyjnej ds. Współpracy Transgranicznej. Podczas rozmów omówiono szerokie spektrum spraw - rozwój bazy prawno-traktatowej, współpracy granicznej, perspektywy otwarcia nowych przejść granicznych oraz możliwości rozszerzenia ruchu na szeregu przejść istniejących,    - w dniach 11-12 maja odbyły się międzynarodowe warsztaty dotyczące transgranicznych aspektów gospodarki wodnej w zlewni rzeki Bug, z udziałem strony białoruskiej, organizowane przez Departament Gospodarki Wodnej Ministerstwa Środowiska.    W ramach współpracy transgranicznej została powołana Polsko-Białoruska Izba Handlowo-Przemysłowa. Strona białoruska (obwód brzeski) zgłosiła swój akces do Euroregionu Bug, który został utworzony w 1995 r. i objął swoim zasięgiem tereny przygraniczne Polski i Ukrainy (ze strony polskiej województwo lubelskie, ze strony ukraińskiej - obwód wołyński).    W ramach współpracy transgranicznej w 1992 r. została powołana Polsko-Białoruska Izba Handlowo-Przemysłowa. PBHiB posiada swoje przedstawicielstwo na Białorusi w Mińsku. Głównym zadaniem Izby jest jej działalność na rzecz rozwoju polsko-białoruskich stosunków gospodarczych.    W roku 1995 r. został utworzony Euroregion Bug, który objął swoim zasięgiem tereny przygraniczne Polski i Ukrainy. W maju 1998 roku, na mocy podpisanego aneksu, do Euroregionu włączono obwód brzeski na Białorusi.    W 1997 r. utworzono Euroregion Niemen obejmujący województwo suwalskie ze strony polskiej, województwa Alytus i Mariampol ze strony litewskiej oraz obwód grodzieński ze strony białoruskiej. W 2002 r. podpisano umowę o utworzeniu Euroregionu Puszcza Białowieska, obejmującego po stronie polskiej powiat hajnowski, a po stronie białoruskiej rejony kamieniecki, prużański i świsłocki.    Ww. euroregiony, korzystając ze środków unijnych, są organizatorami wielu wystaw, konferencji i spotkań przedsiębiorców, ludzi kultury, samorządowców, naukowców i dziennikarzy mających na celu ożywienie życia społecznego i gospodarczego terenów przygranicznych i ich integrację. Np. w grudniu 2005 r. odbyła się w Białej Podlaskiej konferencja ˝Przyjazna Granica˝, organizowana przez Urząd Miasta i Fundację Batorego, ukierunkowana na poznanie problematyki związanej z utrudnieniami przy przekraczaniu tej granicy i poszukiwanie sposobów ich likwidacji. Innym przykładem jest organizacja przez Euroregion Niemen corocznych wielobranżowych imprez targowo-wystawienniczych w Grodnie.    W zakresie współpracy transgranicznej w latach 2004-2007 realizowany jest trójstronny Program Sąsiedztwa Polska - Białoruś - Ukraina. INTERREG IIIA/TACIS CBC - 2004-2006. Polska jako kraj członkowski UE korzysta ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), a Białoruś i Ukraina ze środków programu TACIS CBC, wspierającego współpracę transgraniczną krajów byłego ZSRR. Program sąsiedztwa ma na celu promowanie współpracy w regionie przygranicznym w dziedzinie ochrony środowiska, zdrowia publicznego, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej, rozwoju turystyki, aktywności biznesowej poprzez między innymi tworzenie centrów informacji biznesowej, doradztwo oraz działania marketingowe. Wspierane są projekty mające na celu polepszenie infrastruktury komunikacyjnej, turystycznej oraz kulturalnej. Wspierana jest współpraca społeczności lokalnych. Program jest skierowany do jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, partnerów społeczno-gospodarczych, organizacji pozarządowych. Obszar wsparcia programu obejmuje tereny województw: podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego oraz część mazowieckiego, obwody białoruskie: brzeski, grodzieński oraz zachodnią część mińskiego, a także ukraińskie: wołyński, lwowski, zakarpacki.    Program Współpracy Transgranicznej Polska - Białoruś - Ukraina na lata 2007-2013 Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa kontynuuje i rozszerza współpracę na obszarze pogranicza trzech krajów, która dotychczas rozwijana była w ramach Programu Sąsiedztwa Polska - Białoruś - Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC 2004-2006. Należy podkreślić, że Program PL - BY - UA EISP na lata 2007-2013 jest obecnie jedyną tego typu formą współpracy polsko-białoruskiej.    W pracach polsko-białorusko-ukraińskiej grupy roboczej ds. programu uczestniczą także przedstawiciele MSZ. Jesteśmy świadomi korzyści, jakie może przynieść nowy program współpracy z Białorusią i Ukrainą. Program ten niewątpliwie pomoże spełnić cele Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, przybliży społeczeństwom białoruskiemu i ukraińskiemu ideę integracji europejskiej, wzmocni więzi między regionami przygranicznymi, a także wpłynie pozytywnie na przełamywanie bariery relacji transgranicznych.    Odnotować należy również utworzenie w 1995 r. w Grodnie Polonijnej Izby ds. Współpracy Gospodarczej i Handlowej w zakresie promocji na rynku białoruskim polskich towarów. Pomagała ona w nawiązywaniu bezpośrednich kontaktów między podmiotami gospodarczymi obu krajów. Nieprofesjonalne jednak jej prowadzenie spowodowało kłopoty finansowe, postępowanie prokuratorskie, a potem jej likwidację w 2004 r. W jej miejsce ZPB powołał Dom Handlowo-Przemysłowy ˝Polbiznes˝ w Grodnie, który jednak nie podjął działalności od czasu unieważnienia wyborów nowych władz i wyników Zjazdu ZPB w marcu 2005 r. i obecnie nie działa w strukturach ZPB uznawanych przez władze białoruskie ani poza nimi.    Obecnie trwają negocjacje w odniesieniu do planów zawarcia kilku umów polsko-białoruskich dotyczących współpracy transgranicznej.    Rozwój turystyki jest ważnym, perspektywicznym kierunkiem współpracy, zwłaszcza w odniesieniu do polskich i białoruskich terenów przygranicznych. W 2006 r. wg danych Komendy Głównej Straży Granicznej do Polski przyjechało 1,25 mln obywateli białoruskich deklarujących turystyczny cel przyjazdu (najwięcej z krajów spoza UE). Główne obszary rozwoju turystyki po obu stronach granicy obejmują przede wszystkim Puszczę Białowieską i region Kanału Augustowskiego.    Jesteśmy zainteresowani poprawą polsko-białoruskich stosunków politycznych. Strona polska wraz z przedstawicielami administracji terytorialnej Białorusi podejmuje działania w zakresie rozwoju współpracy transgranicznej, turystyki i ochrony środowiska (m.in. promocja turystycznego wykorzystania Kanału Augustowskiego, z uwzględnieniem otwarcia turystycznego przejścia granicznego i wytyczenia szlaków turystycznych po obu stronach granicy). Zamierzamy również wspierać współpracę dwustronną w zakresie wymiany handlowej, walki z międzynarodową przestępczością oraz organizację wspólnych programów kulturalnych i edukacyjnych.    Ministerstwo Spraw Zagranicznych ma świadomość, że to właśnie dla obywateli Białorusi skutki włączenia Polski do obszaru Schengen będą najdotkliwsze, m. in. ze względu na znaczący wzrost opłaty za rozpatrzenie wniosku wizowego. Tym niemniej należy podkreślić, że rozszerzenie obszaru Schengen o terytorium Polski wiąże się z koniecznością stosowania w pełni przez Polskę dorobku Schengen, w tym dostosowania wysokości opłat za rozpatrzenie wniosku wizowego do regulacji unijnych.    Opłata za wydanie wizy jednolitej została ustalona na poziomie 60 EUR na mocy decyzji Rady nr 2006/440/WE z dnia 1 czerwca 2006 r., zmieniającej załącznik 12 wspólnych instrukcji konsularnych i załącznik 14a wspólnego podręcznika w sprawie pobieranych opłat odpowiadających kosztom administracyjnym rozpatrywania wniosków wizowych. Podwyższenie opłat zostało uzasadnione zwiększeniem kosztów procesu wizowego w związku z rozpoczęciem pobierania danych biometrycznych od aplikujących.    Wspólna Polityka Wizowa przewiduje możliwość stosowania w indywidualnych przypadkach obniżonej opłaty lub wydawania wiz bezpłatnie, jeżeli służy to propagowaniu interesów kulturalnych, interesów w dziedzinie polityki zagranicznej, polityki rozwoju lub innych dziedzinach ważnych z punktu widzenia interesu publicznego lub z przyczyn humanitarnych. Zastosowanie obniżki w indywidualnych przypadkach pozostawiono do decyzji konsula rozpatrującego wniosek wizowy.    W ramach Wspólnej Polityki Wizowej można również, wspólną decyzją państw należących do obszaru Schengen, określić ˝dobrze zdefiniowane kategorie osób˝, które zwalnia się z opłat lub przyznaje im obniżenie. Na mocy ww. decyzji te kategorie to: dzieci poniżej 6 roku życia, uczniowie, studenci, uczestnicy studiów doktoranckich i towarzyszący im nauczyciele, którzy podróżują w celu podjęcia studiów lub udziału w szkoleniach, oraz naukowcy z państw trzecich podróżujący w ramach Wspólnoty w celu prowadzenia badań naukowych.    W świetle zasad Wspólnej Polityki Wizowej ogólne zwolnienie z opłat lub ich obniżenie w odniesieniu do obywateli danego państwa trzeciego jest możliwe tylko w ramach porozumień o ułatwieniach wizowych pomiędzy WE a tymi państwami. Umowy takie Wspólnota Europejska zawarła dotąd z Federacją Rosyjską, Ukrainą i państwami Bałkanów Zachodnich. Nie jest zatem możliwe uzyskanie obniżenia opłat za rozpatrzenie wniosku wizowego dla obywateli Białorusi bez uprzedniego zawarcia umowy o ułatwieniach wizowych między Wspólnotą Europejską a Białorusią. Warunkiem sine qua non rozpoczęcia negocjacji takiej umowy jest równoczesne rozpoczęcie negocjacji umowy o readmisji między WE a Białorusią, w której oba podmioty zgadzają się na przyjmowanie osób (swoich obywateli oraz obywateli państw trzecich), które w nielegalny sposób przekroczyły granicę, wjeżdżając z terytorium danej strony.    Strona unijna zauważa potrzebę prowadzenia wobec Białorusi otwartej polityki w celu niedopuszczenia do dalszej izolacji tego państwa. Zwraca się uwagę na podjęte ostatnio przez Białoruś działania nastawione na zbliżenie z UE, ale jednocześnie przeważa opinia, iż kroki te nie są wystarczające do zmiany polityki UE wobec Białorusi. Strona unijna prezentuje w stosunkach z Białorusią stanowisko, w którym podkreśla zależność współpracy dwustronnej od przestrzegania przez stronę białoruską określonych wartości (m.in. swoboda działalności organizacji pozarządowych, wolność słowa).    Choć wiele państw członkowskich uważa, iż uproszczenie reżimu wizowego mogłoby stanowić pozytywny sygnał wobec Mińska, odpowiedź udzielona Białorusi przez Komisję Europejską w maju 2007 r. na zapytanie o możliwość rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy o ułatwieniach wizowych była negatywna, m.in. ze względu na warunki polityczne panujące w tym państwie. Komisja Europejska zajmie się natomiast opracowaniem analizy skutków rozszerzenia strefy Schengen dla Białorusi.    Jednym z priorytetów Ministerstwa Spraw Zagranicznych jest utrzymywanie dobrosąsiedzkich relacji z partnerami ze Wschodu, w tym z Białorusią, i stymulowanie ich rozwoju. Mamy świadomość, iż zwiększone obciążenia w procesie wizowym po wejściu Polski do obszaru Schengen mogą stanowić poważną barierę dla obywateli państw trzecich, a tym samym negatywnie wpłynąć na bezpośrednie kontakty międzyludzkie, będące ważnym warunkiem stałego rozwoju związków gospodarczych, kulturalnych i innych. Ministerstwo Spraw Zagranicznych podjęło w związku z tym kroki w celu opracowania projektu umowy o małym ruchu granicznym między Polską a Białorusią. Możliwość przekraczania granicy bez konieczności uzyskiwania wizy, posługując się specjalną przepustką, będzie w naszej opinii istotnym ułatwieniem w podróżowaniu dla obywateli zarówno Białorusi, jak i Polski, zamieszkujących strefę przygraniczną. Według regulacji unijnych strefa taka może mieć szerokość 30 km lub, w szczególnych przypadkach, 50 km. W naszych działaniach będziemy dążyć do objęcia tymi szczególnymi uprawnieniami jak największej liczby obywateli obu państw.    Z poważaniem    Minister    Anna Fotyga    Warszawa, dnia 19 września 2007 r.